Home » Informatie » Neurotransmitters

Neurotransmitters - eenvoudige uitleg

Voordat we iets vertellen over signaalstoffen of neurotransmitters moeten we iets uitleggen wáár dat gebruikt wordt in het lichaam. Het wordt gebruikt door zenuwcellen en hersencellen. Een hersencel is ook een zenuwcel dus we noemen het op deze pagina voor het gemak alleen maar zenuwcellen. De Latijnse naam voor zenuwcel is neuron.

Zenuwcellen opbouw

De meeste zenuwcellen of neuronen bestaan uit een celkern, een lange uitloper (axon) en meerdere kleine dendrieten. Dendriet betekent letterlijk "boom". Soms zijn er ook nog korte axonen.
De dendrieten maken contact met de uiteinden van de axonen. De synapsen zijn de  uiteinden waar de axonen en dendrieten samenkomen.

 

 

  • Het axon stuurt informatie door naar andere hersencellen en ruggenmerg (het centraal zenuwstelsel).

 

  • De dendriet ontvangt informatie uit je lichaam, de weefsels en zintuigen (het perifeer zenuwstelsel). Het perifeer zenuwstelsel zijn de zenuwen die van de hersenen en ruggenmerg naar de andere weefsels in je lichaam lopen en omgekeerd: Het perifere zenuwstelsel zorgt ervoor dat signalen van je lichaam en zintuigen bij je hersenen terecht komen. Het perifere zenuwstelsel zorgt er ook voor dat de signalen vanuit je hersenen terecht komen bij je spieren en organen.

 


Hersenletselweetje
Bij hersenletsel kan er schade opgetreden zijn in al deze onderdelen. Hersencellen kunnen bijvoorbeeld niet meer met elkaar communiceren of kunnen niet meer met spieren en klieren communiceren.

1-grijs-wit-axon-scheurt-aflarge-1.jpg



Verschillende soorten zenuwcellen

  • Sensorische zenuwcellen (neuronen) zenden een signaal naar het centrale zenuwstelsel (hersenen en ruggenmerg).
  • Interneuronen zenden een signaal naar een ander zenuwcel (neuron) binnen het centrale zenuwstelsel (hersenen en ruggenmerg).
  • Motoneuronen zenden een signaal naar spieren en klieren.

Grijze cellen en witte stof

De grijze stof vormt de schors van de grote hersenen (cortex cerebri) en kleine hersenen (cortex cerebelli).
De grijze stof in de hersenen heeft als functie het verwerken van informatie. De grijsbruine kleur komt door het mengsel van bloedvaten en celkernen/ lichamen van zenuwcellen. Het bevat:

  • dendrieten
  • korte axonen
  • celkern /cel-lichaam neuronen

Het axon stuurt informatie door naar andere hersencellen en ruggenmerg (het centraal zenuwstelsel).


De witte stof in de hersenen heeft als functie  het verzorgen van de communicatie tussen de zenuwcellen. De witte kleur komt van de myeline, het omhulsel dat voor de elektrische geleiding zorgt.

Het bevat:

  • lange, gemyeliniseerde axonen (gemyeliniseerd is met een laagje isolatiestof)

Signaalstoffen of neurotransmitters

Neurotransmitters zijn de signaalstofjes die zenuwimpulsen overdragen tussen zenuwcellen (neuronen) en/of kliercellen en spiercellen. Je zou het boodschappers kunnen noemen bestaande uit een chemische substantie. Elke boodschap begint met een elektrisch signaal.


Elke zenuwcel heeft een bepaalde elektrische lading die afgevuurd wordt als er een specifieke grens bereikt is. Daarbij komen de neurotransmitters vrij.

Neurotransmitters worden in de uiteinden (synaps) van een zenuwcel gemaakt en  richting het celmembraan van de celuitloper, het axon vervoerd. Een deel van de neurotransmitters is altijd klaar om uitgescheiden te worden en een deel wordt opgeslagen in kleine 'zakjes' tot ze gebruikt kunnen worden. 

 
synaps2.jpg

Steuncellen (gliale cellen) en zenuwcellen werken samen om teveel opstapeling Kalium (K+) en neurotransmitters te voorkomen. Ze willen altijd een evenwicht bewaren.

 


Hersenletselweetjes

Bij een ongeluk met het hoofd kunnen neurotransmitters aan de buitenkant van de zenuwcellen vrijkomen. Ze zijn dan giftig voor de zenuwcellen en daardoor sterven er helaas in de eerste 24 uur na een hoofd trauma vaak nog wat hersencellen af.

Axonen kunnen afbreken bij traumatisch hersenletsel. Dat hoeft niet altijd zichtbaar te zijn op een CT-scan of MRI -scan. Lees daarover meer op de pagina hersenscans uitgelegd. Meestal gaat het dan om diffuus letsel (verspreid over het hoofd).



Remmende en activerende neurotransmitters

Er zijn neurotransmitters die de activiteit van een andere zenuwcel stimuleren of juist afremmen. De belangrijkste stimuleer-neurotransmitter is glutamaat. De belangrijkste remmer is GABA.

Glycine

Gedraagt zich als remmende neurotransmitter. Wordt voornamelijk door neuronen in het ruggenmerg gebruikt.

 

Norepinefrine

Is zowel een neurotransmitter als een hormoon.Maakt deel uit van het vecht of vluchtsysteem. Het werkt meestal prikkelend maar soms remmend.

GABA (Gamma amino boterzuur)

GABA is de belangrijkste remmende neurotransmitter. Het dempt de activiteit van de hersenen. Het kan zorgen voor slaperigheid en moeheid. GABA wordt aangemaakt uit glutamaat. Stress-gerelateerde boodschappen worden door GABA geblokkeerd. 

Glutamaat

Glutamaat is de meest voorkomende prikkelende neurotransmitter. Bijna alle prikkelende neuronen zijn glutamergisch.

 

Serotonine

Serotonine is betrokken bij vele functies, waaronder gemoedstoestanden en zintuiglijke waarneming. In het ruggenmerg is serotonine remmend in de pijn paden,

Acetylcholine
Acetylcholine wordt door het ruggenmerg gebruikt om de spieren te beheersen. Het wordt in de hersenen gebruikt om het geheugen te reguleren. Het werkt als een prikkelende neurotransmitter. Het is ook de neurotransmitter van het parasympatisch zenuwstelsel, dat zorgt voor de ontspanning en voor het herstel van het lichaam. 


Dopamine

Produceert gevoelens van plezier wanneer het wordt vrijgegeven door het beloningssysteem van de hersenen. Het werkt meestal remmend. Bij de ziekte van Parkinson wordt er te weinig dopamine gemaakt. En de cellen die dopamine maken en gebruiken in de hersenen, dopaminerge neuronen, sterven door de ziekte van Parkinson. Dopamine is een belangrijke neurotransmitter van de basala ganglia. De basala ganglia zijn belangrijke hersenstructuren voor het laten beginnen van een beweging. De zenuwbanen (de verbindingen) tussen de frontale hersenschors en de basale ganglia zijn gevoelig voor dopamine. Een teveel en een tekort kan schadelijk zijn voor aandacht en concentratie, individueel afhankelijk of mensen dunnere of dikkere zenuwbanen hebben tussen deze hersengebieden.

Noradrenaline
Noradrenaline is de neurotransmitter van het sympatische zenuwstelsel.

Endorfine
Endorfine is een neurotransmitter met een pijn dempende werking.

 

Medicijnen of middelen die neurotransmitters remmen of stimuleren

Er bestaan middelen en medicijnen die de werking van een neurotransmitter kunnen stimuleren of juist kunnen afremmen.
Agonisten zijn stoffen die de werking van een neurotransmitter stimuleren. Antagonisten zijn stoffen die de werking van neurotransmitters juist remmen.

De zenuwcel met alle Latijnse namen