Ziekte van Parkinson

HERSENAANDOENING

De ziekte van Parkinson valt onder de hersenaandoeningen omdat er hersencellen afsterven. Het tempo waarin dat gebeurt verschilt van patiënt tot patiënt en kan ook daardoor bij iedereen een andere combinatie van klachten geven.

 

DOPAMINETEKORT

Bij de ziekte van Parkinson worden de hersencellen aangetast die zorgen voor aanmaak van dopamine. (Dat zijn de dopamineproducerende neuronen in de substantia nigra.)

Voor een beweging is het nodig dat de spier die de beweging gaat uitvoeren, een prikkel krijgt.
Die prikkel komt uit de hersenen en wordt via het ruggenmerg en
de zenuwen doorgegeven aan de spier.
 
Dopamine is één van de stofjes, een neurotransmitter, die nodig is voor het doorgeven van die prikkel.
Als er te weinig dopamine is, zijn de spieren niet klaar om te gaan bewegen.
Ze verstijven, reageren langzamer of helemaal niet meer.
 
tandradbeweging-bij-parkinson.large.jpg

De typische stijfheid: tandrad-achtige beweging als een hand of arm passief bewogen wordt over een gewricht. (tandrad-rigiditeit)

 

EVENWICHT ACETYLCHOLINE EN DOPAMINE

Een ander stofje dat prikkels van de hersenen doorgeeft is acetylcholine. De hersenen zorgen ervoor dat de hoeveelheid dopamine en acetylcholine in evenwicht zijn. Bij te weinig dopamine is er dan relatief teveel acetylcholine. Dat is hoogstwaarschijnlijk de aanleiding voor het beven. 

 

LEEFTIJD

De ziekte van Parkinson is een chronische aandoening, die meestal begint tussen het 45e en 60e levensjaar. Er zijn echter ook jonge mensen met deze ziekte. Bij iedere patiënt is het ziektebeeld anders.

Er zijn wel  algemene kenmerken. Doordat er onvoldoende dopamine  aangemaakt wordt is traagheid, bewegingsarmoede, stijfheid en beven het gevolg.

 

BEGIN VAN HET ZIEKTEBEELD:

Het begin van de ziekte van Parkinson wordt niet altijd onderkend omdat de gezondheidsklachten niet altijd kenmerkend zijn. Mensen kunnen al enkele jaren hinderlijke klachten hebben van obstipatie, bloedarmoede en trager bewegen of minder ruiken. Sommige mensen merken dat ze zich niet meer goed kunnen omdraaien in bed. Langzamerhand kunnen daar klachten bijkomen als stijvere spieren, trillen of zonder oorzaak vallen. Symptomen worden gaandeweg ernstiger.

 

De diagnose wordt gesteld als de klachten en symptomen overeen komen met het ‘hypokinetisch-rigidesyndroom'. Dat houdt onder andere in afname van bewegingen zoals verminderde gezichtsuitdrukking en verminderde armzwaai, stijfheid en last van trillende handen die in rust plaatsvinden. Maar ook houdings- en bewegingsstoornissen. Er moet bij de diagnose ook veel uitgesloten worden omdat er veel ziektebeelden gelijkenissen vertonen.

 

VERSCHIJNSELEN:

De belangrijkste en meest opvallende verschijnselen bij Parkinson zijn:

  • bewegingstraagheid (bradykinesie),
  • moeite met starten van een bewegingen (akinesie)
  • ontbreken van automatische bewegingen (hypokinesie)
  • spierstijfheid (rigiditeit) doordat de spieren constant een beetje zijn aangespannen
  • beven (tremor) van handen, benen, kin of tong
  • houdings- en evenwichtsproblemen
  • 'bevriezen' (freezing) van de benen tijdens het lopen, meestal een paar seconden en gaat weer over.

 

Er kunnen ook evenwichtsproblemen voorkomen, reukstoornissen en een uitdrukkingsloos gezicht (maskergelaat) door de verhoogde spanning van de gezichtsspieren, obstipatie, moeite met kauwen en slikken, vertraagde maaglediging, slaapstoornissen en stemmingsproblemen als depressiviteit en verandering van seksuele behoefte.

 

Door het aantal zeer uiteenlopende klachten verschilt het ziektebeeld van persoon tot persoon. Ook de ernst van de klachten verschilt van persoon tot persoon.

 

ON-OFF (Aan-Uit)

Opvallend is verder dat iemand met al langere tijd Parkinson soms het ene moment in staat is iets te doen, wat hij of zij enkele minuten later helemaal niet meer kan. Dat is geen aanstellerij, maar een puur lichamelijke aangelegenheid, waarbij er als het ware af en toe een schakelaar in de hersenen aan- en uitgezet wordt.

Tijdens de ‘on’-periode is de parkinsonpatiënt op zijn best, met weinig traagheid, en tijdens de ‘off’-periode is hij op zijn slechtst, met uitgesproken traagheid.

 

FREEZING

Veel Parkinson patiënten kennen het gevoel dat hun voeten aan de grond 'vastplakken', dat wordt ook wel 'freezing' genoemd. Ritmische prikkels kunnen helpen om uit die verstijving te komen, zoals lopen op de maat van een tikkend geluid of zoals enkele mensen uitgevonden hebben: op het lichtje stappen wat een laserpen afgeeft, die onderaan de rollator is geplakt;  slimme oplossingen uit de praktijk! Zie ook: http://www.mobio.be/nl/parkinson-anti-freeze-kit 

 

De evenwichtsproblemen en de moeite met het lopen wat langzamerhand afneemt tot het trage schuifelen kunnen de reden zijn dat iemand met Parkinson in een rolstoel belandt. Door de moeite met het slikken kunnen mensen met Parkinson zich verslikken en de kans op een longontsteking door verslikking is groter!

 

ATYPISCHE PARKINSONISMEN

Er zijn veel ziekten die lijken op bovenstaande klachten en op het ziektebeeld bij Parkinson. De aandoeningen die lijken op de ziekte van Parkinson worden atypische parkinsonismen genoemd. Onder de atyische parkinsonismen vallen onder andere vasculair parkinsonisme en multiple systeematrofie(MSA) en progressieve supranucleaire paralyse (PSP).

 

SECUNDAIRE SYMPTOMEN:

- Obstipatie
- Hoesten, verslikking
- Kwijlen
- (Overmatig) transpireren
- Slaapstoornissen
- Erectiestoornis
- Droge huid
- Incontinentie
- Geen uitdrukking op gelaat
- Vermoeidheid
- Dementie
- Bloeddruk dalingen
- Ontbreken automatische reflexen (oogknipperen)
- Angst en depressies
- Verlies intelligentie
- Trage reactie op aanspraak
- Verminderd onderscheid van andermans gelaatsuitdrukkingen en interpretatie van  de intonatie in de stem van een ander.
-Slaapproblemen bijvoorbeeld ademhalingsstilstand tijdens de slaap / centraal slaap apneu syndroom CSAS of ook wel Primair slaap apneu syndroom genoemd. Mensen kunnen ook verminderde ademhaling hebben in de slaap. 
 

 

FYSIOTHERAPIE EN BEWEGEN

Parkinsonpatiënten die veel  en intensief bewegen voelen zich fitter en blijken niet vaker te vallen. De hoop van bewegingswetenschappers en fysiotherapeuten is dat bewegen helpt om de achteruitgang van Parkinson te vertragen. Niet alleen door stijve spieren te trainen maar ook de aansturing door de hersenen. Daarom is het ook belangrijk om bewegingen af te wisselen met andere bewegingen om te variëren, zoals dansles of nordic walken.

 

Uit onderzoek blijkt ook dat beweging de aanmaak van zenucellen kan bevorderen. Dat weer gepaard kan gaan met een verbetering van het korte termijn geheugen en het ruimtelijk geheugen :

Beweging kan de nieuwvorming van zenuwcellen in de hersenen (hippocampus) bevorderen. Dit gaat gepaard met een verbetering van het korte termijngeheugen en het ruimtelijk geheugen. Uit onderzoek blijkt dat door beweging geïnduceerde neurogenese een mechanisme kan zijn dat hersenschade beperkt.
Neuroscience, 209, 177, nr. 17, maart 2011, F. Zhang e.a.

 

zwarte-kernen-substantia-nigra.large.jpg

De degeneratie (afbraak) van zwarte kernen (substantia nigra) die dopamine produceren bij Parkinson. (tekening boven)

 

SUBSTANTIA NIGRA (ZWARTE KERNEN)

De basale kernen en de zwarte kernen (substantia nigra) in de hersenen spelen een zeer belangrijke rol bij het soepel laten verlopen van bewegingen. Ze zorgen voor een goede selectie van de beweging, een moeiteloos begin en een goede controle tijdens de beweging en een tijdige beëindiging van de beweging.

Bij de ziekte van Parkinson zijn bewegingen trager, kleiner en onregelmatiger, en ze worden minder lang volgehouden. Dit is vooral te zien aan repeterende bewegingen. Dat komt doordat de dopamineproducerende neuronen (zenuwcellen) in de substantia nigra aangetast worden.

 

COGNITIEVE KLACHTEN

Het geheugen kan achteruitgaan en de afname van het logische denken. Ook kan iemand moeite krijgen met plannen en initiatief nemen. Dementie komt voor.

 

MEDICIJNEN en VOEDING

De ziekte van Parkinson is nog niet te genezen maar er zijn wel medicijnen om de symptomen van deze ziekte te onderdrukken om de gevolgen in te perken. Nog niet bewezen is, is dat de lichamelijke achteruitgang vertraagd wordt of gestopt.

Medicijnen:

90% van de Parkinson patiënten slikt een medicijn wat door  de hersenen wordt opgenomen en daar wordt omgezet in dopamine, Levodopa (L-dopa). Dopamine- antagonisten bootsen de activiteit van dopamine na in plaats van ze te vervangen zoals Levodopa doet.

Medicijnen kunnen onregelmatig werken en soms korter werken omdat er meer zenuwcellen afsterven. Veel mensen met Parkinson slikken daarbij laxeermiddelen en antidepressiva.

Voeding:

Eiwitten in het eten zoals vlees en melkproducten remmen de opname en werking van Levodopa en het eten van minder eiwitten is daarom wel verstandiger. Vraag een consult bij een diëtiste!

Download hier de gratis PDF Richtlijn voeding bij de ziekte van ParkinsonLees meer info over medicatiegebruik bij Parkinson....

 

Het verloop van de ziekte van Parkinson verschilt van persoon tot persoon en medicatie kan veel uitmaken.

 

FILMPJES: 

Als de filmpjes niet zichtbaar zijn , klik dan op de links

 

BOEKENTIP:

Parkinson
De ziekte van Parkinson is een van de meest voorkomende chronische aandoeningen van het zenuwstelsel. Bekende verschijnselen zijn het trage voortbewegen in voorovergebogen houding en beverigheid. Door hun gebreken komen Parkinsonpatiënten vaak angstig en onzeker over. De behandeling van Parkinson is erop gericht de klachten zoveel mogelijk weg te nemen. Voor een goede behandeling en prognose is het belangrijk op de hoogte te zijn van de kenmerken van de ziekte en de verschillende behandelingsmethoden. Dit geldt ook voor de omgeving: zo kunnen vervelende situaties zoveel mogelijk worden voorkomen. Dit boek geeft op heldere en overzichtelijke wijze informatie over de ziekteverschijnselen en de behandeling van Parkinson. Ook is er veel aandacht voor de omgang met de ziekte. Daarmee is het bruikbaar voor patiënt én de omgeving.
Spieren in de vertraging


e-book

Auteur(s) : Wiebe Braam en Ewout Brunt
Prijs : € 14,99
ISBN : 9789491549106

Pee en ik


E-book met korte verhalen van het dagelijkse leven van een jonge vrouw met de ziekte van Parkinson.
   

Auteur(s) : Dirma van Toorn
Prijs : € 16,99
ISBN : 9789491549274

VOOR MEER INFO:

 

 

 

 

 

 

 

  • NHG standaard Nederlands Huisartsen Genootschap over Parkinson richtlijn diagnostiek (niet in lekentaal)

 

 

 

 

 

 

  • UMCG over behandelingsmogelijkheden bij Parkinson

 

  • ParkinsonNet voor zorgverleners voor de laatste ontwikkelingen en betere afstemming en kwaliteit in zorg

 

  • www.Parkinson-Zorgzoeker.nl

 

  • Joparkwil jongeren met Parkinson een hart onder de riem steken;

 

  • Pdcreativity: site waarmee de therapeutische waarde van creativiteit wordt ontdekt, ondersteund en aangemoedigd;

 

  • Salsaventura: vermeldt alle dansscholen die cursussen Salsadansen verzorgen voor mensen met Parkinson;

   

 

Bronnen: Hersenletsel-uitleg, Parkinson vereninging, Parkinsonnet, Prof.B Bloem UMC st Radboud Nijmegen en fysiotherapeut bewegingswetenschapper Nijkrake,  multidiciplinaire  richlijnen Parkinson

Diagnostiek en behandeling van patiënten met de ZvP ’ van de Nederlandse Vereniging voor Neurologie (NVN, 2001) Verpleging en verzorging van mensen met Parkinson van Nederlandse Vereniging Neuroverpleegkundigen en Verzorgenden (V&VN, 2001) Ziekte van Parkinson van het Koninklijk Nederlands Genootschap voor Fysiotherapie (KNGF, 2004)