Cadasil

CADASIL is een zeldzame erfelijke hersenziekte. Het betreft de spiercellen van de wand van de kleine slagaders. Daardoor komt er chronisch te weinig zuurstof in de hersenen. In Nederland zijn meer dan 150 families bekend waar bij één of meerdere familieleden de diagnose CADASIL is gesteld. Deze familiegroepen zijn onderling geen familie.

 

CADASIL  staat voor de afkorting: Cerebrale Autosomaal Dominante Arteriopathie met Subcorticale Infarcten en Leukoencefalopathie of ook wel hereditaire multi-infarct dementie genoemd. 

Het kan leiden tot herseninfarcten (beroerte) TIA's, migraine's met aura's, dementie, depressie en neuro-psychiatrische symptomen. 

 

Erfelijkheid

Genen zijn stukjes DNA een bepaalde erfelijke eigenschap bevatten. Van elk gen heeft iedere persoon twee kopieën. Ouders geven aan hun kinderen steeds één kopie van het gen door. Van elk gen heeft het kind dus één deel van vader en één deel van de moeder. Kinderen van een persoon die CADASIL heeft, hebben 50% kans om de ziekte ook te krijgen, onafhankelijk wat het geslacht van de ouder of het kind aangaat. In onderstaande tekening is in het geel de persoon met CADASIL aangegeven en in het blauw de gezonde persoon:

UniversityofArizona.jpg

Bij CADASIL  is het NOTCH3-gen aangedaan, dat op chromosoom 19 ligt. In dit gen is een verandering (mutatie) opgetreden, waardoor het gen niet meer goed werkt en een verkeerd eiwit produceert: NOTCH3.

cad-1.jpg

De functie van dit eiwit is het gezond houden van de wanden van de bloedvaten. 

Het gemuteerde eiwit hoopt zich op in de gladde spiercellen van de vaatwand.

De slagaders verliezen hun elasticiteit en kunnen dan minder goed samenknijpen of ontspannen, waardoor de hersenen minder goed doorbloed worden en zuurstof te kort krijgen. Dat kan dan leiden tot een herseninfarct, TIA, dementie en meer, zoals boven genoemd werd.

bloedvaatjes.jpg

In het hele lichaam, in andere organen kunnen ook problemen voor doen met de kleine slagaders, maar die zijn meestal lichter van aard. De afwijkingen zijn microscopisch zichtbaar. De hersenbloedvaten zijn vaak het ernstigst aangedaan. 

 

De ziekte openbaart zich gemiddeld vanaf het 45ste tot 50ste levensjaar. Typerend voor CADASIL is het krijgen van TIA's of herseninfarcten op relatief jonge leeftijd. De eerste klachten kunnen migraine zijn, dementie en 'burn-out'-klachten, wat eigenlijk al milde cognitieve klacten zijn.

 

CADASIL behoort tot de CHA ziekten = Cerebrale Hereditaire Arteriopathieën, erfelijke ziekten van de kleine hersenvaten:

  • CADASIL (cerebraal autosomaal dominante arteriopathie met subcorticale infarcten en leukoencephalopathie)
  • HCHWA-D (hereditary cerebral haemorrhage with amyloidosis-Dutch type), vroeger ook wel de ‘Katwijkse ziekte’ genoemd.
  • RVCL (retinale vasculopathie met cerebrale leukodystrofie) 

Het is in hoge mate vergelijkbaar met erfelijke CAA of HCHWA , vroeger 'de Katwijkse ziekte' genoemd.


Mogelijke symptomen 

  • Stoornissen van het geheugen en het denkvermogen.
  • TIA's en / of herseninfarcten (beroertes).
  • Migraine meestal gepaard met aura's bij 30-40% van de patiënten.
  • Depressie.
  • Apathie.
  • Neuropsychiatrische klachten bij 30% van de patiënten.
  • In een later stadium kans op epilepsie.

 

NB! De mate waarin iemand kenmerken heeft, verschilt van persoon tot persoon. Ook het verloop van de ziekte is bij iedereen anders.

 120px-CADASIL.jpg     wittestofafw.jpg

MRI hersenscan toont afwijkingen.  Boven: temporaalkwabschade

 foto: rechts wikimedia en links tijdschrift voor psychiatrie

Niet Aangeboren Hersenletsel N.A.H.

Elke schade in de hersenen kan onder de noemer 'hersenletsel' (N.A.H.) vallen met de niet-zichtbare gevolgen van hersenletsel of cognitieve gevolgen bij hersenletsel. Zie aldaar.

Diagnose

  • Een MRI scan (Magnetische resonantie beeldvorming) laat afwijkingen zien op bepaalde plekken in de witte stof. Deze kunnen echter ook veroorzaakt zijn door een andere aandoening, bijvoorbeeld MS (zie ook wittestofziekten en Journal of Neurology) Jaren voor de diagnose gesteld wordt kunnen op de MRI scan al afwijkingen zichtbaar zijn.

  • CT scan (gecomputeriseerde tomografie) van de hersenen toont ook witte stof afwijkingen aan.
  • DNA-onderzoek laat een afwijking van het NOTCH3-gen zien.

  • Pathologisch anatomisch onderzoek naar de wanden van kleine slagaders middels een klein huidbiopt.

 

Welk ziekenhuis heeft hier kennis van? 

Het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC) in Nederland heeft een speciale CHA-polikliniek. Deze CHA-poli (CHA = Cerebrale Hereditaire Arteriopathieën). De polikliniek biedt medische zorg aan mensen bij wie sprake is van een erfelijke aandoening van de (kleine) hersenvaten. Hier valt ook HCHWA-D onder en RVCL. Zij kunnen ook uitsluitsel bieden als iemand wil weten of hij/zij wel of géén CADASIL-gen-drager is. LUMC, polikliniek Klinische Genetica, telefoon 071-526 80 33 (voor afspraken) 

De polikliniek biedt medische en (neuro-)psychologische zorg aan mensen bij wie sprake is van een erfelijke aandoening van de (kleine) hersenvaten. In het multidiciplinaire team zit een neurologe, klinisch geneticus, neuroradioloog, psycholoog, neuropsycholoog, en psychiater.

team.jpg

CHApoli.jpg

De academische medische centra in Nederland hebben ook poliklinieken "Klinische Genetica". Daar kan ook bloed afgenomen worden dat naar Leiden gestuurd kan worden voor genetisch onderzoek: Academisch Medisch Centrum (AMC)VU medisch centrum (VUmc)Universitair Medisch Centrum GroningenAcademisch Ziekenhuis Maastricht (Maastricht UMC+)St. Klinisch Genetisch Centrum NijmegenMedisch Spectrum Twente , Stichting Klinische Genetica regio RotterdamUniversitair Medisch Centrum Utrecht (UMC Utrecht)

 

Voor geïnteresseerden uit België: bij het UZ Leuven heeft men kennis van CADASIL. Zie http://www.uzleuven.be

 

 

Relevante links: 

CADASIL Nederland; patiëntenvereniging met een forum en literatuurtips

Lees over een CADASIL-blog hier.

Dowload hier een artikel over CADASIL en nieuwe genetische methode , (als pdf).

CADASIL - HART Onderzoek

http://www.erfelijkheid.nl/

Hersenmagazine over onderzoek naar CADASIL door Saskia Lesnik Oberstein  

hersenmagazineovercadasil.jpg

Polikliniek CHA / CADASIL LUMC

Migraine en hoofdpijn van de bloedvaten polikliniek

Contact:

LUMC Hoofdpijnpoli: Polikliniek Neurologie
Postbus 9600
2300 RC Leiden
071-5262111

De website van de Hersenstichting

 

(Engels) The CADASIL Foundation

(Engels) United Leukodystrophy Foundation: CADASIL

 

DOWNLOAD PDF:

PDF
CADASIL en neuropsychiatrie
PDF [122.9 KB]