ALD  / Adrenoleukodystrofie

 

 

Erfelijke stofwisselingsziekte

Adrenoleukodystrofie is een erfelijke stofwisselingsziekte gebonden aan het X-chromosoom en komt in meerdere vormen voor. Op deze pagina worden de verschillende vormen beschreven.

 

Afbraak witte stof in de hersenen

Leukodystrofie =Verzameling van ziektes die de groei en behoud van de witte stof (myeline) aantasten. Leukodystrofie stamt af van de Griekse woorden "Leuko", λευκός = wit, (myeline, of de witte stof in de hersenen), en "Dys", δυσ- = slecht, moeilijk, on-.  "Trofie" , τροφέω (τρέφω) = leven, (op)groeien.

 "Dystrofie" = afbraak, (aantasting van die witte stof).

 

 

  1. X-chromosoom gebonden adrenoleukodystrofie (X- ALD)

X-chromosoom gebonden adrenoleukodystrofie is ook bekend onder de namen ‘Ziekte van Schilder-Addison’ en ‘Ziekte van Siemerling-Creutzfeldt’. Het is een geslachtsgebonden overervende ziekte. Bij de meeste X-gebonden recessieve ziektes krijgen mannen de ziekte wel en vrouwen niet.
Mannen (XY) hebben namelijk geen tweede, gezond X-chromosoom zonder mutatie, vrouwen (XX) wel.

 

Er is sprake van een defect in een enzym. Het defect in het enzym zorgt ervoor dat zeer lang-keten vetzuren (ZLKV) niet worden afgebroken tot kleine structuren die met een membraan zijn afgesloten en zich in een cel bevinden. Deze kleine structuren noemt men peroxisomen. Peroxisomen komen in alle cellen voor, behalve in rode bloedcellen. Het afbraakproces van ZLKV is bij ALD verstoord. Daardoor stapelen ZKLV zich op in cellen, weefsels en organen.

 

Deze stapeling zorgt in het zenuwstelsel tot beschadiging van de witte stof (myeline) die de isolerende laag om de zenuw heen legt. Deze isolerende laag zorgt dat boodschappen (zenuwimpulsen) snel worden doorgestuurd. Deze beschadiging van de witte stof heet demyelinisatie.

Hieronder worden de verschillende vormen van X-ALD beschreven. Zie ook deze pagina over de klinische varianten.

 

    1. Childhood cerebrale ALD

Deze vorm van X-ALD komt alleen bij jongens voor en openbaart zich tussen het vierde en tiende levensjaar. Het is een hersenbeschadiging die zich snel uitbreidt. Het kind kan binnen drie jaar achteruit gaan , of bedlegerig worden met een onvermogen tot communiceren of kan overlijden.

    1. AMN

Adrenomyeloneuropathie (AMN) is een aandoening van het ruggenmerg en de zenuwen in armen en benen, die vooral bij mannen tussen de 25 en 50 ontstaat. De ziekte kan erg verschillend verlopen en soms komt hierbij ook dezelfde hersenbeschadiging voor als bij cerebrale ALD.

 

    1. Addison-only

Bij deze vorm van ALD zijn er geen afwijkingen aan het zenuwstelsel, maar is er een verminderde functie van de bijnieren waardoor ze onvoldoende hormonen produceren. Dit tekort is te behandelen door deze hormonen in tabletvorm in te nemen. Echter, de meeste patiënten zullen op latere leeftijd AMN, AdolCALD (Adolescente Cerebrale ALD) of ACALD (Adulte Cerebrale ALD) ontwikkelen.

 

    1. Andere vormen

Het komt ook voor dat alleen de functie van de testikels verminderd is zonder dat de bijnieren afwijkingen hebben en zonder dat er afwijkingen aan het zenuwstelsel zijn.

  1. Peroxisomale Biogenese Defecten

Bij deze aandoening functioneren niet alle van de dertig eiwitten die nodig zijn voor de opbouw van peroxisomen. Het komt voor bij één op de drie duizend tot vijf duizend pasgeborenen in Nederland. Het syndroom van Zellweger is de ernstigste vorm van dit defect. De andere vormen, (Pseudo) Neonatale adrenoleukodystrofie, Infantiele Refsum en klassieke Refsum zijn mildere vormen.

    1. Syndroom van Zellweger

Deze ziekte is de ernstigste van de perosisomale biogenese defecten. Bij deze ziekte ontbreken de peroxisomen geheel in alle lichaamscellen. De verschijnselen doen zich al voor in de baby-leeftijd. De kinderen overlijden meestal in het eerste levensjaar.

Lees meer….

 

    1. Neonatale adrenoleukodystrofie (NALD)

Bij deze vorm zijn er veel minder peroxisomenen dan normaal in de lichaamscellen. Het kan zijn dat in de eerste maanden de ontwikkeling normaal is, maar dat er in de loop van de tijd achteruitgang optreedt. De meeste kinderen met deze ziekte overlijden rond het derde of vierde levensjaar.

Lees meer….

 

    1. Pseudo neonatale adrenoleukodystrofie (NALD)

Bij deze vorm werkt het enzym peroxisomaal Acyl-CoA oxidase niet goed. Bepaalde vetzuren stapelen zich op in de zenuwcellen. De isolatielaag die normaal om de zenuwen in het ruggenmerg of de hersenen zit, wordt afgebroken.

De ziekte begint vaak vlak na de geboorte. De spieren zijn zwak en kinderen hebben vaak epilepsie. De kinderen leren vaak nog wel lopen en wat woorden zeggen. De hersenschade veroorzaakt echter een achteruitgang in de ontwikkeling.

De meeste kinderen overlijden vóór of rond de vijfjarige leeftijd.

Lees meer…

 

    1. Infantiele Refsum

Bij deze vorm zijn er te weinig peroxisomen waardoor vetzuren zich opstapelen in bloed en weefsels.

De eerste kenmerken van deze ziekte openbaren zich al op jonge kinderleeftijd. De volgende symptomen doen zich voor:

  • Hoog voorhoofd en plat achterhoofd

  • Afwijkende vorm van de oorschelpen

  • Klompvoeten

  • Doofheid

  • Nachtblindheid

  • Achterstand in verstandelijke ontwikkeling

  • Toenemende slechtziendheid (retinitiis pigmentosa)

Lees meer…

 

    1. Klassieke Refsum

Deze vorm kenmerkt door een tekort van het enzym fytaanzuur oxidase. Fytaanzuur is een vetzuur. Door het tekort van het enzym hoopt de fytaanzuur zich op in het bloed en in weefsels. De eerste verschijnselen doen zich voor op de tienerleeftijd. Het kan ook zijn dat het zich pas openbaart op jongvolwassen leeftijd of op volwassen leeftijd. De verschijnselen zijn: nachtblindheid, doofheid, niet kunnen ruiken. Soms is er een verstandelijke beperking. Ook blindheid kan voorkomen. De huid kan droog zijn.

Lees meer…

 

 

Meer informatie over X-ALD:

Wikipedia

De feiten van X-ALD

 

Meer informatie over Peroxisomale Biogenese Defecten:

Patientenvereniging stofwisselingsziekten