Terug naar het werk....

Bij de terugkeer naar het oude leven spelen, spelen naast neuropsychologische en lichamelijke factoren, ook ander factoren een belangrijke rol, zoals leeftijd, premorbide sociaal functioneren, premorbide persoonlijkheidsaspecten, copingvaardigheden (de wijze waarop iemand met problemen omgaat), de draagkracht van patiënt en directe omgeving, en de compensatiemogelijkheden. Lees meer in de PDF van Vilans.
 

Website over werken met hersenletsel

www.werkenmethersenletsel.nl  De website is bedoeld als wegwijzer voor WERKNEMERS en werkzoekers met hersenletsel, voor WERKGEVERS die te maken hebben met een (potentiële) werknemer met hersenletsel en voor PROFESSIONALS, zoals artsen, specialisten, bedrijfsartsen, jobcoaches en re-integratiecoaches.

De site geeft antwoord op heel veel vragen en verwijst via directe links door naar nog meer relevante informatie. 

 

Werknemers met hersenletsel worden bij hun terugkeer naar werk vaak verkeerd beoordeeld, bijvoorbeeld door de arts bij het UWV. Ze worden overschat omdat er aan de buitenkant niets te zien is, blijkt uit gegevens. Dit leidt tot onbegrip voor de situatie van de patiënt. Speciaal voor werknemers met hersenletsel, hun werkgevers en professionals zoals bedrijfsartsen is de website www.werkenmethersenletsel.nl ontwikkeld: een platform met informatie voor werknemers en werkgevers voor een optimale re-integratie.


Terug óp het werk

Eerlijke kans?

"Mensen met NAH moeten een even eerlijke kans krijgen om te re-integreren op het werk als anderen die er lange tijd 'uit' zijn geweest". Dat is de boodschap van neuropsycholoog Katinka Franken, jurist Tina van der Linden en ervaringsdeskundige Ans. Het drietal schreef hierover het volgende artikel op de website van het tijdschrift AD Visie van de beroepsvereniging NVvA:

 

 "Mensen met niet‐aangeboren hersenletsel (NAH) hebben vaak een gebrek aan zelfinzicht. Eenmaal terug in het arbeidsproces functioneren ze vaak niet meer op hun oude niveau. Het lastige is dat ze dat vaak zelf niet in (willen) zien. Dikwijls blijven ze zich verschuilen achter de omstandigheden: 'juist de gebieden die zorgen voor zelfinzicht, de gebieden voor logisch redeneren en rationeel inschatten, juist die zijn beschadigd", aldus een arbeidsdeskundige gespecialiseerd in cliënten met NAH, in een interview in 2011 in AD Visie, het tijdschrift van de beroepsvereniging NVvA. (Nederlandse Vereniging van Arbeidsdeskundigen)

 

Self-fulfilling prophecies 

Algemene uitspraken over kenmerken die vaak bij een bepaalde groep voorkomen, hebben de neiging om vooroordelen te worden, die zichzelf vervolgens als 'self-fulfilling prophecies' bevestigen. Binnen de psychologie is representativiteit een bekende heuristiek die bijdraagt aan een vertekend beeld (de Bruijn, 2003).

Een voorbeeld: jongeren uit een bepaalde bevolkingsgroep waren regelmatig crimineel, dus de politie hield ze extra in de gaten. Er werd daardoor vaker criminaliteit onder deze groep gevonden. Doordat deze jongere als potentiële crimineel behandeld wordt zal hij zich er eerder naar gedragen. Als men zich, in de benadering van een persoon, laat leiden door gegeneraliseerde vooronderstellingen (leden van groep X hebben vaak kenmerk Y, jij hoort bij groep X dus ik ga ervan uit dat jij ook kenmerk Y hebt), dan wordt daarmee die vooronderstelling opnieuw versterkt: verwachtingen bepalen mede de waarneming, waardoor de verwachtingen bevestigd worden – 'zie je wel'. Dit is een heel menselijk en herkenbaar mechanisme.

 
Vooroordeel?

Zo is het niet ondenkbeeldig dat een medewerker, die na een ongeluk waar hij of zij hersenletsel aan heeft overgehouden, met dit vooroordeel in het achterhoofd terug verwelkomd wordt op de werkvloer. 'Fijn dat je er weer bent, maar je kunt vast niet meer op hetzelfde niveau functioneren als vroeger, en dat wil en/of kun je vast zelf niet inzien.'

Deze medewerker moet zich enorm bewijzen om dat vooroordeel te ontkrachten. Dat legt een niet te onderschatten extra druk op zo'n medewerker, die er een tijd 'uit' is geweest. Ondertussen kunnen er op het werk allerlei dingen veranderd zijn: reorganisatie, nieuwe methoden, andere werkprocessen. Ook voor mensen die om een andere reden er een tijdlang 'uit' zijn geweest kan het lastig zijn om in een inmiddels veranderde werkomgeving de draad weer op te pakken.

 

Als iemand met NAH zich ter verdediging tegen aantijgingen van vermeend ondermaats presteren op die veranderde omstandigheden beroept, dan kan dat gemakkelijk worden afgedaan met een gebrek aan zelfinzicht.

De re-integrerende persoon met NAH komt zo in een 'catch‐22 situatie', want hoe kun je het label 'gebrek aan zelfinzicht' ontkrachten in een omgeving waar het oordeel al is geveld? Dat kan niet. (En wie garandeert overigens dat degene die oordeelt over de persoon met NAH zelf wel zelfinzicht heeft?)

 

Ja, het is waar: mensen met NAH hebben vaak te kampen met problemen in het executief functioneren (werkgeheugen, plannen, organiseren, remmen van gedrag), wat tot aanpassingsproblemen kan leiden bij nieuwe en complexe omgevingseisen. En ja, vaak gaat dit samen met een gebrek aan zelfinzicht. Er wordt vaak gesproken van een 'frontaal syndroom', waarmee wordt gesuggereerd dat het zou gaan over een homogene groep, terwijl de NAH groep zich kenmerkt door een grote verscheidenheid aan symptomen.

 
Diversiteit aan problemen

Daarbij is er een grote diversiteit aan mogelijke betrokken locaties van laesies in het brein, die staan voor verschillende cognitieve en gedragsmatige problemen. Tot slot kunnen de symptomen variëren in ernst, afhankelijk van de grootte en locaties van de hersenbeschadigingen, maar ook afhankelijk van pre morbide (dat wil zeggen: aan het letsel voorafgaande) persoonskenmerken zoals intelligentie en persoonlijkheid. Hierbij speelt de leeftijd van de betrokkene een rol voor de gevolgen van het letsel, zowel wat betreft kansen op herstel van functies als wat betreft kansen op mogelijke ontwikkeling stagnaties.

 

Voordat uitspraken worden gedaan over een individuele persoon met NAH dient zorgvuldig onderzoek plaats te vinden. Het huidig functioneren wordt bepaald door een interactie tussen

 

1. de omvang van de neurologische schade,

 

2. de pre morbide persoonlijkheid (niet altijd bekend bij een hulpverlener die een persoon met NAH bijstaat).

 

Het re-­‐integreren in de werksituatie is geen eenvoudige zaak voor iemand die door een ongeluk hersenletsel heeft opgelopen. Een basisvoorwaarde van een goede re-integratie is een goed inzicht in de eigen beperkingen en mogelijkheden. Begeleiding van de herintredende arbeidskracht is daarbij hard nodig.

 

Het wordt aanbevolen om de directe omgeving (partner, collegae) bij het proces van re-integratie te betrekken. Niet alleen wanneer de problematiek ernstig is en het zelfinzicht (deels) ontbreekt, maar juist wanneer er wel degelijk sprake is van (een herstel van) zelfinzicht. Dit om frustratie bij de betrokkene te voorkomen en hem of haar een eerlijke kans te geven bij de re-integratie.

Door een open en stimulerende benadering kan aldus de derde factor die het huidig functioneren bepaalt, positief beïnvloed worden. En omgekeerd: door iemand negatief te benaderen, hem of haar hard te wijzen op wat er mis gaat en aldus geen eerlijke kans te geven, wordt de derde factor negatief beïnvloedt en voilà: 'zie je wel', iemand functioneert dan ook daadwerkelijk op een lager niveau.

 
Conclusie

Conclusie: mensen met NAH moeten re-integreren met drie soorten onzichtbare beperkingen: het letsel zelf, de prestatiedruk als gevolg van het vooroordeel daarover, en het zelfstandig onmogelijk te ontkrachten label van gebrek aan zelfinzicht. Ook zonder NAH een 'mission impossible'.

 

Een van de fundamentele uitgangspunten van onze rechtsstaat is de: 'presumptio innocentiae': een verdachte wordt voor onschuldig gehouden totdat zijn schuld wettig en overtuigend bewezen is (art. 6 EVRM). Op dezelfde manier moet tijdens de re-integratie van iemand met NAH het uitgangspunt zijn dat hij of zij uiteindelijk op niveau kan functioneren totdat het tegendeel bewezen is.

Met dit stuk willen we benadrukken dat het belangrijk is om 'oordelen' te ondersteunen met zorgvuldige procesdiagnostiek en een beschermend, steunend en stimulerend begeleidingstraject. Een ieder heeft immers het recht om op zijn of haar eigen merites beoordeeld te worden.

Hulpverleners en werkgevers moeten een open mind houden en niet te snel oordelen. Net zo min als alle Noord-Afrikaanse jongeren crimineel zijn, hebben niet alle mensen met NAH een gebrek aan zelfinzicht. Zij behoren een eerlijke kans op re-integratie te krijgen: ze moeten behandeld worden als ieder ander die een tijd uit de roulatie is geweest.



 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 

 

 

 

 

Herstelproces

Mensen met NAH moeten accepteren dat het herstelproces een lange weg is en velen zullen een stapje terug moeten doen. Herstel na hersenletsel kan lang doorgaan, en wellicht komt er een moment dat iemand weer op het oude niveau kan functioneren. Geef hen de kans door goede diagnostiek te bieden, door eerlijke feedback (psycho‐educatie) te geven, door steun te bieden in de begeleiding en oog te hebben voor de strijd die zij moeten leveren, tegen het letsel zelf, tegen het label en tegen de vooroordelen.

Katinka Franken (neuropsycholoog), Tina van der Linden (jurist), Ans Post (ervaringsdeskundige)

 

 

Voordat Ans samen met een paar vriendinnen het stuk hierboven schreef, schreef ze het volgende stuk samen met Roger van de Werff

 

 

In veel publicaties worden de gevolgen van NAH genoemd, zoals gedragsveranderingen, depressie, aandachtsproblemen, sociaal onaangepast gedrag en geen inzicht in eigen functioneren.

 

"De gevolgen treden niet altijd op. Niet iedereen met NAH heeft deze verschijnselen’’, vertelt Ans uit ervaring. ,,En ik ben niet de enige die dit onderschrijft.''

Indien deze verschijnselen wel aanwezig zijn, betekent dat niet dat er geen verbetering meer zal optreden.

"Jaren na het ongeval, waardoor NAH is ontstaan, kan er nog herstel optreden’’, aldus Roger, die in zijn boek ‘Fanfare’ onder meer beschrijft hoe de hersenen weer een weg gaan zoeken om goed te functioneren.

Volgens het tweetal wordt er te vaak vanuit gegaan dat iedereen met NAH dezelfde problemen heeft.

Dat vooroordeel kan bijvoorbeeld op het werk heel vervelend zijn. "Door de publicaties wordt er dan al vaak vanuit gegaan dat iemand met NAH geen inzicht heeft in het eigen functioneren. Een medewerker met NAH kan zich tegen zo’n etiket niet verdedigen.

Een leidinggevende zou er goed aan doen om samen met de medewerker met NAH en een collega met dezelfde functie te onderzoeken of de conclusie terecht is of niet’’, aldus Ans.

 

Reageren?

Wil je reageren op dit artikel neem dan even contact met Ans op.

Ans is ambassadeur van de Raisin Hope Foundation Holland, De Raisin Hope Foundation Nederland steunt de slachtoffers van traumatisch hersenletsel en hun naasten middels een website en lot bondgenotenverhalen. Ook stelt  het zich ten doel om geld bijeen te brengen om organisaties en projecten op het gebied van traumatisch hersenletsel financieel te ondersteunen. Zij doet dit door activiteiten te organiseren die gericht zijn op de fietswereld en dan in het bijzonder de sportieve toerfietser en wielerfans.

rasin-hope-foundation-holland.large.jpg

Reintegratie Trajecten:

Mensen met een hersenaandoening worden vaak overschat door de onzichtbaarheid van veel gevolgen van een hersenaandoening. Daartegenover staat ook weer dat de beeldvorming over mensen met een hersenaandoening zodanig is dat de mogelijkheden van mensen met een hersenaandoening ook onderschat worden.

Het is en blijft dus maatwerk, waarbij een gedegen kennis van de hersenaandoening een noodzaak is. De façade van normaliteit zet iedereen op een dwaalspoor,' Jenny Palm,1997.

Er zijn meerdere organisaties gespecialiseerd in reïntegratie trajecten voor mensen met Niet Aangeboren Hersenletsel. Ook houden enkele neuropsychologen vanuit hun eigen praktijk zich bezig met het begeleiden terug naar de werkvloer.

Wij noemen hier enkele. Mist u uw organiatie, meld het ons!

 

 

 

  • Brains4U Brains4U richt zich op het vergroten van kansen op werk voor  jongvolwassenen met Niet Aangeboren Hersenletsel (NAH).

 

 

 

  • Op de site van Brainstormt staan goede tips over werken.