Op mobiel apparaat: ZOEKFUNCTIE = Loep ( Icoontje links) en MENU = 3 streepjes ( Icoontje rechts)

Home » Gevolgen » Lichamelijke gevolgen » Bewegingsstoornissen Motoriek

Bewegingsstoornissen / Motorische problemen

Korte beschrijvingen van bewegingsstoornissen en links naar pagina's met meer info.

Volg dan de link naar uw onderwerp.

Er zijn verschillende soorten bewegingsstoornissen die een gevolg kunnen zijn van het opgelopen hersenletsel.

Veel van deze bewegingsstoornissen zijn een gevolg van beschadiging in de basale ganglia, bijvoorbeeld door het afsterven van dopamineproducerende zenuwcellen in de zwarte kernen; de substantia nigra. Het kan ook een gevolg zijn van onjuiste regulatie van de basale ganglia-thalamocorticale circuits. Dat zijn de verbindingen tussen de basale ganglia, thalamus en hersenschors.

Problemen met bewegen kunnen veroorzaakt worden door schade aan de motorische hersenschors van de linker- of rechterhersenhelft en/of schade aan de kleine hersenen.
Het begrip bewegingsstoornissen heeft de betekenis van 'afwijkende vormen van bewegen'. Spasticiteit of een afwijkende manier van bewegen door spierzwakte horen niet tot 'bewegingsstoornissen'.

In alfabetische volgorde:

A

  • ADCA / SCA
    SCA staat voor Spinocerebellaire ataxie type 1. Spino verwijst naar het ruggenmerg en Cerebellair naar de kleine hersenen. Ataxie naar de ongecoördineerde manier van lopen. SCA1 is een erfelijke ziekte: een kind van een ouder met de ziekte heeft vijftig procent kans om de ziekte te ontwikkelen.

  • Afwezigheid van fidgetybewegingspatroon bij vroeggeborenen. Dit patroon kenmerkt zich normaal gesproken bij gezonde vroeggeborenen door continue, kleine, ronde bewegingen van hoofd, romp en ledematen, die stoppen bij huilen of inspanning. Het wordt bij afwezigheid van dit patroon, of bij een abnormale fidgetybeweging als een voorspeller gezien van neurologische stoornissen. Het bestuderen van het fidgetybewegingspatroon wordt gedaan om in een vroeg stadium een mogelijke neurologische aandoening op te sporen, zodat vroege behandeling mogelijk wordt.

  • Apraxie wordt gekenmerkt doordat iemand niet goed meer alledaagse handelingen doelgericht kan uitvoeren, terwijl een eventuele opdracht wel wordt begrepen. Zie de link voor info over ideatoire apraxie, ideomotore apraxie, constructieve apraxie, limb kinetische apraxie en buccofaciale of orofaciale apraxie.

  • Ataxie / Coördinatiestoornis is een evenwichts- en coördinatiestoornis, een stoornis van het bewegen. De balans en de coördinatie van het bewegen zijn aangedaan. Iemand met ataxie heeft een onzeker looppatroon en beweegt zijn armen, benen en romp 'schokkerig' en ongecontroleerd. Dit kan veroorzaakt worden door schade aan meerdere hersengebieden, maar de basale ganglia en kleine hersenen zijn het vaakst betrokken. Als ataxie wordt veroorzaakt door de kleine hersenen heet het cerebellaire ataxie.

  • Athetose of athetosische bewegingen worden gekenmerkt door voortdurende, langzame, onwillekeurige bewegingen van vingers, handen, voeten en tenen, soms armen, benen, nek en tong. Vaak staan de vingers overstrekt. De gewrichten kronkelen of wringen zich continu of langzaam rollend. Als de gezichtsspieren mee bewegen lijkt het alsof het gezicht een grimas vertoont. De nekspieren lijken verdikt (hypertrofie) doordat de nekspieren veelvuldig samentrekken en het hoofd dan draait. NB! Athetoschische en choreische bewegingen kunnen naast schade aan Rode kernen in de middenhersenen (deel van de hersenstam) ook komen door schade aan de basale ganglia.

  • Atypisch Parkinsonisme. Zie voor uitgebreide info de pagina over parkinsonisme.

B

 

  • Ballisme (proximale chorea) wordt gekenmerkt door onwillekeurige, slingerende onregelmatige, grove bewegingen. Het is verwant aan chorea maar ballisme is langzamer dan chorea en betreft vaak zoals de naam proximale chorea aangeeft; proximale lichaamsdelen. Proximaal betekent dichterbij staand bij het centrum van het lichaam dan een ander lichaamsdeel. In het geval van ballisme betreft het de heup, de dijen, bovenarmen en schouders. Het heupgewricht ligt proximaal van het kniegewricht. De bovenarmen liggen proximaal van de onderarmen. Het tegenovergestelde is distaal.
    Ballisme wordt vaak veroorzaakt door schade aan de subthalamische kern. Dat is een onderdeel van de basale ganglia. Ook de Globus pallidus, Putamen of Caudate nucleus, de andere delen van de basale ganglia kunnen verstoord zijn.
    Tijdens de slaap kunnen de bewegingen tot rust komen, maar bij opwinding worden de bewegingen sterker. Oorzaken van ballisme kunnen zijn: een bloeding, een infarct, een tumor of metastase (uitzaaiing) of een infectie.
    Als het aan één zijde van het lichaam voorkomt, heet dat hemiballisme.
    Ballisme komt van het Griekse woord voor gooien en slingeren. Ballisme is één van de hyperkinetische bewegingsstoornissen. Hyperkinetisch betekent: met overmatige energie.

  • Bradykinesie wordt gekenmerkt door een algemene traagheid van beweging en is de meest voorkomende vorm van verminderd bewegen (hypokinesie). Iemand kan bijvoorbeeld een paar maal in de stoel heen en weer bewegen voordat hij of zij op kan staan. Automatische bewegingen bijvoorbeeld het knipperen van de ogen, gaan minder snel en soepel. Dit komt bijvoorbeeld voor bij de ziekte van Parkinson, maar ook bij parkinsonisme aandoeningen en door ouderdom.

C

  • Cerebellaire ataxie is een evenwichts- en coördinatiestoornis (ataxie) dat wordt veroorzaakt door schade aan de kleine hersenen (cerebellum). Iemand met ataxie heeft een onzeker looppatroon en beweegt zijn armen, benen en romp 'schokkerig' en ongecontroleerd.

  • Choreische beweging zie bij chorea. Dit wordt veroorzaakt door letsel in de Rode Kern of door letsel in de basale ganglia.

  • Chorea wordt gekenmerkt door plotse, onregelmatige, onwillekeurige, ongerichte (doelloze), voortdurende, 'dansgelijkende', soms sierlijke bewegingen van het gezicht, handen, de armen, de nek of de romp. De bewegingen kunnen seconden tot minuten aanhouden en zijn niet ritmisch van aard. De bewegingen zijn niet te onderdrukken met de wil en er is geen bewegingsdrang. Chorea is Grieks voor dans. Dit wordt veroorzaakt door letsel in de Rode Kern of door letsel in de basale ganglia. Er zijn verschillende ziektebeelden die zich presenteren met chorea maar de meest kenmerkende is de ziekte van Huntington. Daar vindt degeneratie plaats van striatale GABA neuronen, waardoor de kop van de Caudate nucleus kleiner wordt (atrofie). 

D

  • Dysartrie wordt gekenmerkt door moeite met het spreken. Er is weinig controle over de spraak doordat er een probleem is met het gebruik van de spieren van de lippen, tong, gehemelte en stembanden. Het veroorzaakt problemen bij de spraakproductie, vaak bij een goed begrip van taal.

  • Dystonie betekent letterlijk verminderde (= dys) spanning van een spier (= tonus) waardoor spieren overmatig actief zijn. Het wordt gekenmerkt door onwillekeurige, aanhoudende spiersamentrekkingen; spasmen in spieren of spiergroepen. Hierdoor kunnen repetitieve of draaiende bewegingen of een onnatuurlijke stand van het lichaamsdeel ontstaan. De vaak pijnlijke bewegingen gaan vaak gepaard met een tremor.
    Dystonie vormen kunnen worden ingedeeld naar oorzaak, beginleeftijd, of naar verdeling over het lichaam.

    Het kunnen enkele spiergroepen betreffen (focale dystonie) bijvoorbeeld bij spasmodische torticollis, of meerdere spiergroepen (gegeneraliseerde dystonie = uitgebreide dystonie). Dan zijn één of beide benen, de romp en tenminste één ander lichaamsdeel betrokken.

    Bij spasmodische torticollis (Cervicale dystonie) is er een dystonie van de nek- en halsspieren. Als het hoofd scheef staat wordt dat laterocollis genoemd. Als de nek naar één kant gedraaid staat heet dat rotatie-torticollis. Als het hoofd naar achteren gedraaid staat heet dat retrocollis.
    De oogleden kunnen in een kramp dicht blijven. Dat heet blefarospasme; letterlijk ’ooglid-samentrekking’.

    Voorts zijn er nog verdelingen te maken naar segmentaal (dystonie betreft twee aangrenzende lichaamsdelen), hemidystonie (dystonie betreft één lichaamshelft, meestal door hersenletsel) en multifocaal (in een aantal lichaamsdelen dat niet aan elkaar grenst).

    Symptomen van dystonie kunnen zijn:

    • Abnormale houding van de nek, tenen, handen of andere delen van het lichaam.
    • Het onwillekeurig draaien van de nek bij vermoeidheid of stress.
    • Ongecontroleerd snel knipperen met de ogen.
    • Spasmen van de oogleden waardoor de oogleden gesloten blijven.
    • Kramp in de voet of de neiging van een voet om om te draaien na lopen.
    • Problemen met schrijven waardoor het handschrift verslechtert na enige regels schrijven.  

    Dystonie is een van de aandoeningen die kunnen komen door beschadigingen van de basale ganglia. Dystonie kan ook een genetische oorzaak hebben.
    Meer en zeer uitgebreide info kunt u vinden bij de Dystonie vereniging.

E

  • Early Onset Parkinsonisme (EOPD) is een parkinsonisme dat ontstaat voor de leeftijd van ongeveer 40-45 jaar. Nog een specifiekere indeling is young onset parkinsonisme (YOPD) dat officieel betekent dat klachten van parkinsonisme ontstaan tussen het 21e en 45e levensjaar. Als klachten van parkinsonisme ontstaan voor de leeftijd van 21 jaar heet het juveniel parkinsonisme (JPD).

F

  • Fidgety-bewegingen, zie bij de A bij afwezigheid van fidgetybewegingingspatroon.

H

 

  • Hemiballisme /hemiballismus wordt gekenmerkt door wilde onwillekeurige bewegingen van de ledematen, aan één kant van het lichaam. Het is éénzijdige ballisme. Zie bij ballisme. Hemiballisme en ballisme kunnen worden veroorzaakt door schade aan de subthalamische kern. Dat is een onderdeel van de basale ganglia. Ook de Globus pallidus, Putamen of Caudate nucleus, de andere delen van de basale ganglia kunnen verstoord zijn.

  • Hoge spierspanning (spiertonus)
    Wordt veroorzaakt door letsel aan het bovenste motorneuron.

  • Hyperkinetische bewegingsstoornissen worden gekenmerkt door teveel en ongewenste, verhoogde spieractiviteit zoals bij de ziekte van Huntington. Het zijn ongewilde, overmatige, normale en abnormale bewegingen, soms gepaard gaande met athetose, ballisme, beven en/of chorea. Hyperkinetisch betekent: met overmatige energie.

  • Hypokinesie is een afname van bewegingen; langzame beweging (bradykinesie) of geen beweging (akinesie) Samen met bradykinesie en akinesie (het starten en stoppen van een beweging wordt moeilijker) is het één van de kenmerken van de ziekte van Parkinson en van atypisch parkinsonisme. Het ontstaat door verminderde dopamineaanmaak doordat dopamineproducerende zenuwcellen  sterven. 

I

  • Intentietremor is het trillen van de ledematen tijdens een doelgerichte beweging. Het kan het gemakkelijkst worden waargenomen in de handen, bijvoorbeeld bij het grijpen van een voorwerp. Dit kan worden veroorzaakt door letsel in de Rode Kern.

J

  • Juveniel Parkinsonisme (JPD) Klachten van parkinsonisme die ontstaan voor de leeftijd van 21 jaar. Stijfheid van spieren in combinatie met traag bewegen en al dan niet optredende trillingen van de handen. Oorzaken kunnen velerlei zijn: stofwisselingsziekten, genetische- en auto immune aandoeningen, zuurstoftekort van de hersenen, infectie in de hersenen, hersentumor, waterhoofd, bijschildklierproblemen of bijwerkingen van medicijnen. Early onset parkinsonisme (EOPD) is een parkinsonisme dat ontstaat voor de leeftijd van ongeveer 40-45 jaar. Nog een specifiekere indeling is young onset parkinsonisme (YOPD) dat officieel betekent dat klachten van parkinsonisme ontstaan tussen het 21e en 45e levensjaar.

K

M

P

  • Parkinsonisme: zie voor alle uitgebreide info op de speciale pagina over parkinsonisme en atypisch parkinsonsme. Heel in het kort enkele symptomen:
    • Beven of trillen (tremor) van armen en benen (meestal in rust).
    • Bewegingsarmoede, gebrek aan spontane bewegingen, vertraging van bewegingen en minder meebewegen van de armen bij het lopen.
    • Houdingsafwijkingen en verlies van houdingsreflexen.
    • Moeite met de fijne motoriek, kleine handbewegingen (vaak ook kleiner handschrift).
    • Startproblemen zoals bij het opstaan uit bed of uit een stoel.
    • Stijfheid.
    • Verminderde gezichtsuitdrukking: een 'maskergelaat'.
    • Zachtere spraak, monotone stem.

  • Postvirale ataxie (paravirale ataxie) is een bewegingsstoornis dat gekenmerkt wordt door schokkerige, ongecoördineerde bewegingen ten gevolge van een doorgemaakte virusinfectie (waterpokken, Ebstein-barrvirus /Pfeiffer, mycoplasmavirus en andere). Na een vaccinatie kan ook een postvirale ataxievorm ontstaan. Symptomen kunnen zijn: ongecoördineerde bewegingen, onduidelijke spraak, dubbelzien of schokkerige oogbewegingen, trillende armen, benen of trillingen van het hoofd.

R

  • Rigiditeithypokinesie is stijfheid (rigiditeit) met verminderd bewegen  (hypokinesie), zie voor alle uitgebreide info op de speciale pagina over parkinsonisme.

S

T

    • Tics zijn plotselinge, korte, snelle en terugkerende, niet-ritmische en stereotype semi-vrijwillige motorische bewegingen die seconden duren. Er is een bewegingsdrang. Tics komen steeds in dezelfde beweging voor. Er zijn mogelijk meerdere tics. De tics zijn kortdurend onderdrukbaar en heten daarom semi-vrijwillige bewegingen. Waarschijnlijk worden tics veroorzaakt door verstoorde samenwerking tussen de basale ganglia. Met name het Striatum, een deel van de basale ganglia speelt een rol.
      Bij de aandoening PANDAS, krijgen kinderen tics na het doormaken van een streptokokkeninfectie (na bijvoorbeeld een keelontsteking of wondje). De tics gaan dan gepaard met gedragsstoornissen. Tics kunnen ook veroorzaakt worden door medicijnen. De website kinderneurologie heeft uitgebreide informatie.

    • Tremoren worden gekenmerkt door abnormale onwillekeurige, ritmische bewegingen van de hand, van het hoofd of ledematen

    V

    • Vasculair parkinsonisme is een aandoening met klachten van Parkinsonisme veroorzaakt door chronische stoornissen van de doorbloeding van de hersenen bijvoorbeeld door meerdere lacunaire infarcten in de middenhersenen of door een groter infarct in de basale ganglia. Bij ongeveer een kwart van de mensen met deze aandoening verlopen de klachten acuut, bij anderen gaat het geleidelijk.

     

    Y

    • Young onset parkinsonisme (YOPD) betekent dat klachten van parkinsonisme ontstaan tussen het 21e en 45e levensjaar. Zie ook info bij juveniele parkinsonisme (JPD) en early onset parkinsonisme (EOPD).