Spraakapraxie (verbale apraxie)
Bij spraakapraxie is er een probleem met doelbewust spreken. Je begint te haperen of kunt niet goed starten met het uitspreken van een woord of zin. Het is zoeken naar de juiste bewegingen van je lippen, tong en kaak. Het kan een worsteling zijn om een woord goed uit te spreken.
Het grootste probleem is het plannen en programmeren van de bewegingen die nodig zijn om te spreken. Automatisch spreken (spreken zonder er bewust bij na te denken) kan gemakkelijker gaan dan doelbewust spreken.
Bij ingewikkelde handelingen zoals aankleden, scheren, lopen, fietsen en spreken gebruiken onze hersenen aangeleerde bewegingspatronen. Daardoor weten we in welke volgorde we bewegingen moeten uitvoeren, zonder daar steeds bewust over na te denken. Zo kunnen we bijvoorbeeld fietsen en praten tegelijk of ons aankleden terwijl we naar de radio luisteren. Bij spraakapraxie is de planning en programmering van de aangeleerde bewegingen voor het spreken verstoord.
Spraakapraxie kan voorkomen na een beroerte (CVA), bij andere vormen van hersenletsel en bij bepaalde neurologische aandoeningen, waaronder sommige vormen van dementie.
Het kan lastig zijn om het verschil tussen afasie, spraakapraxie en dysartrie te herkennen. In dit filmpje worden de verschillen uitgelegd.
Tijdens periodes van overprikkeling of ernstige vermoeidheid na hersenletsel kunnen tijdelijke problemen met spreken en het vinden van woorden optreden of verergeren. Deze klachten kunnen afnemen wanneer de belasting vermindert, maar zijn niet automatisch spraakapraxie. Nieuwe of plotseling ontstane spraakproblemen moeten medisch worden beoordeeld.
Dagelijkse problemen
-
Langzame, moeizame spraak.
-
Woorden worden soms in afzonderlijke lettergrepen uitgesproken.
-
Herhaaldelijk proberen om de juiste klanken of woorden uit te spreken.
-
Klanken kunnen vervormd zijn, waardoor woorden anders klinken dan bedoeld.
-
Meer moeite met langere en ingewikkeldere woorden en zinnen.
-
Wisselende spraakproblemen: een woord lukt de ene keer wel en de andere keer niet.
-
Problemen met het ritme en de klemtoon van de spraak.
-
Vooral moeite met doelbewust spreken. Automatische uitingen, zoals een vertrouwde begroeting, kunnen gemakkelijker gaan.
Hersengebieden betrokken bij spraakapraxie
Bij spraakapraxie is de planning en programmering van de bewegingen die nodig zijn om te spreken verstoord.
Verschillende hersengebieden en hun onderlinge verbindingen kunnen hierbij betrokken zijn. Denk aan gebieden in de linker frontale hersenschors, de insula en de basale ganglia.
Welke gebieden aangedaan zijn, hangt mede af van de oorzaak. Bij spraakapraxie na een beroerte kunnen andere gebieden betrokken zijn dan bij progressieve neurologische aandoeningen.
Ook het putamen, onderdeel van de basale ganglia, kan betrokken zijn.
Tips bij spraakapraxie
Voor mensen met spraakapraxie
-
Een logopedist kan helpen met gerichte oefeningen voor het plannen en uitvoeren van spraakbewegingen.
-
Neem de tijd om te spreken en las zo nodig pauzes in.
-
Oefen bij voorkeur met klanken, woorden en zinnen volgens de aanwijzingen van de logopedist. Alleen losse mondspierbewegingen oefenen is doorgaans niet voldoende.
-
Gebruik zo nodig andere vormen van communicatie, zoals gebaren, schrijven, typen of een communicatiehulpmiddel
Invoelingsoefening
Inlevingsoefening
Voor mensen zonder spraakapraxie is er een leuke oefening om te ervaren hoe lastig het kan zijn om woorden uit te spreken, ook als je precies weet wat je wilt zeggen.
Probeer maar eens: zeg vier keer snel achter elkaar:
Ik mix de whisky met de whiskymixer.
Lukt het niet? Dan hoef je echt niet dronken te zijn! ;)
Deze tongbreker is natuurlijk niet hetzelfde als spraakapraxie, maar laat wel voelen hoe lastig het uitspreken van woorden soms kan zijn.