Pseudobulbair affect, vaak afgekort als PBA, is een neurologische aandoening waarbij iemand plotseling begint te lachen of huilen, zonder deze reacties te kunnen beheersen. De term 'pseudobulbair' verwijst naar een probleem in de zenuwbanen in de hersenstam, die verantwoordelijk zijn voor gezichtsuitdrukkingen en emotionele reacties. In het Nederlandse taalgebied wordt het woord 'affect' soms ook gespeld als 'effect'. 

Normaal gesproken geven de hersenen een signaal aan of huilen of lachen gepast is en zo ja hoe lang, hoe uitbundig of juist niet en hoe kort.

Bij het Pseudobulbair effect, emotionele labiliteit, labiel affect of emotionele incontinentie heeft iemand door hersenletsel onvrijwillige of oncontroleerbare episodes van huilen, lachen, gapen, krijsen of andere emotionele uitingen.

De huil- en lachbuien zijn meestal te heftig en niet passend bij de emotie die gevoeld wordt of de persoon kan het niet stoppen.

De persoon die deze emotionele uitbarstingen ervaart, voelt zich vaak gegeneerd en beschaamd. Het is ook mogelijk dat dit besef helemaal verdwenen is.

Bij welke aandoeningen komt pseudobulbair affect voor?

PBA kan voor komen na traumatisch hersenletsel, na een beroerte of CVA, na een hersentumor, bij Alzheimer, vasculaire dementie, ALS, MS , Parkinson en PSP.
In zeldzame gevallen kunnen oncontroleerbare lachbuien een vorm van epilepsie vormen.
Bij een gezond persoon zijn de neurotransmitters in balans die prikkelen en weer afremmen, ook bij de emotie. Zij hebben interactie met een complex van zenuwbanen die de emotie beheersen en met zenuwbanen die de emotie tonen. Daar kan door hersenletsel een beschadiging zijn opgetreden.

Bij sommige mensen kan het dwanglachen en dwanghuilen na verloop van tijd verdwijnen.

Pseudobulbaire parese/ pseudobulbair syndroom

Als iemand dubbelzijdige uitval heeft van de aangezichts- en keelspieren noemt men dit een pseudobulbair syndroom /parese. Dit syndroom komt bij meerdere neurologische aandoeningen voor en vaak na hersenletsel. Iemand heeft dan o.a. moeite met kauwen, slikken en met spreken. De tong kan niet goed worden bewogen. Dwanghuilen en -lachen komt ook bij dit syndroom voor. Voorts:

• dysartrie, haperend of vertraagd spreken
• dysfagie, moeite met slikken, daardoor langzamer eten en gewichtsverlies
• dysfonie, veranderingen in de stem
• emotionele labiliteit of dwanghuilen -lachen.

Waar in de hersenen?
Er zijn vele wisselwerkingen tussen neurale paden (zenuwbanen) tussen de hersenschors en de hersenstam. Er zijn aanwijzingen dat de motorische reactie van emotionele expressie voor het gezicht, middenrif en keel bewegingen gecoördineerd wordt in het ponto-medullaire gebied (pons en verlengde merg) van de hersenstam. De bulbus uit het woord suprabulbair is het verlengde merg en de hersenstam. Daar zijn de kernen van de mond- en keel hersenzenuwen gelegen. Vroeger werd gedacht dat dwanghuilen uitsluitend op trad bij dubbelzijdige uitval of aandoeningen in de hersenstam. 

Foute diagnose

Iemand met PBA kan verkeerd gediagnosticeerd worden als 'depressief' of dat iemand een persoonlijkheidsverandering heeft door bijvoorbeeld dementie en Alzheimer, of dat het huilen een uiting is van een permanent gevoel van verdriet of hopeloosheid. Het verschil is dat PBA huilbuien relatief korte periodes zijn die niet gepaard gaan met het enorme verdriet.
Het is wel belangrijk dat een arts de diagnose óf PBA óf depressie stelt want beiden zouden met medicijnen geholpen kunnen worden.

• Soms voelt iemand de ene minuut zich prima, en de ander minuut huilt diegene plotseling over de kleinste dingen schijnbaar zonder reden.    
• Lacht op zeer ongepaste momenten.    
  
• Heeft stress of frustratie vanwege de huilbuien en / of lachbuien.   
• Vermijdt het openbare- of sociale- of familieleven vanwege de onbeheersbare huil- / of lach periodes.    
  
• Is bezorgd dat deze huil- en/of lachbuien kunnen worden aangezien voor een depressie of een andere aandoening.

Een Engelstalig filmpje over PBA of dwanghuilen /dwanglachen:
(Bij de instellingen kan je automatische ondertiteling aangeven of laten vertalen naar het Nederlands) https://youtu.be/t7PAqlfsv2k 

Beschrijf de symptomen aan jouw arts nauwkeurig

Omdat PBA soms wordt aangezien voor andere ziektebeelden, moet je jouw symptomen nauwkeurig beschrijven. Hoe vaak gebeurt het? Hoe lang duurt het? Hoe voel je je terwijl het gebeurt? Details zijn belangrijk om jouw arts of behandelaar te vertellen.

• Huil je als je niet verdrietig of down bent?
• Lach je op ongepaste momenten, wanneer er niets of weinig grappig is?
• Is het huilen en / of lachen plotseling, frequent en oncontroleerbaar?
• Hoe vaak komen deze huilbuien en/of lachbuien voor?

Tips hoe er mee om te gaan voor de getroffene

• Leg de mensen om je heen iets uit over PBA, toon ze deze website
  Je huil- en lachbuien kunnen mensen om je heen verrassen. Hoe meer je hen helpt PBA te begrijpen, hoe beter ze zullen weten hoe ze moeten reageren.
• Probeer, als dat nog kan, jezelf af te leiden. Als je wel een huil- of lachbui voelt aankomen, probeer aan iets anders te denken. Probeer bij een naderende huilbui aan iets vrolijks en omgekeerd, denk bij een naderende lachbui aan iets verdrietigs. Bij sommige mensen is de huilbui of lachbui er al nog voor zij kunnen proberen te denken aan iets anders. Probeer dan je lichaamshouding te veranderen, zeker als het middenrif moeilijk meebeweegt:
  
• Verander je lichaamspositie: Als je staat, probeer dan te gaan zitten. Als je zit, probeer dan opstaan ​​en lopen. Verander de beweging
  
• Als je denkt dat je gaat lachen of huilen haal dan diep adem. Adem langzaam in en uit tot je denkt dat de 'bui' voorbij is. Zet het raam open, zorg dat er frisse lucht binnenkomt.
  
• Kom tot rust. Probeer de spanning van je voorhoofd, nek, schouders, kaak en andere spiergroepen te masseren of bewust los te laten, Spanningen kunnen zich ophopen tijdens een PBA aanval.

De omstanders weten niet altijd hoe te reageren

Veel omstanders voelen zich vaak wat op het verkeerde been gezet door de huilbui of lachbui of zelfs wat verward en vragen zich af waar het huilen of lachen vandaan komt, wat nou de trigger was.

Sommigen voelen zich schuldig omdat ze niet weten hoe ze kunnen helpen.

Sommigen voelen zich gefrustreerd of juist verdrietig dat hun geliefde met PBA worstelt.

• Probeer iemand af te leiden. Ga in het geval van lachen niet mee lachen.
• Probeer niet in de emotie van het huilen mee te gaan. Iemand voelt immers niet ten diepste verdriet.
  

Onthou dat PBA iedereen beïnvloedt, niet alleen degene die het heeft.

Accepteer hulp van anderen. Als mensen hulp aanbieden, geef dan een korte lijst van eenvoudige taken die ze kunnen doen.

Zorg dat je waar mogelijk blijft bewegen. Het kan helpen de stress te verminderen, de slaap te verbeteren en het kan iets meer energie geven.
Er zijn zeven oorzaken van huilen na hersenletsel, lees over de verschillen.

Citaat van een mantelzorger

Maria