Schaamte of je tot last voelen
Inleiding
Stop schaamte over hersenletsel: Het is tijd voor begrip
Gevoelens van schaamte rondom hersenletsel kunnen meer kwaad dan goed doen. Ze zorgen ervoor dat mensen zich terugtrekken, minder hulp zoeken en zichzelf onnodig isoleren. Hersenletsel is geen schuld van degene die het treft en mag nooit een reden zijn om jezelf minderwaardig te voelen. Openheid en acceptatie zijn cruciaal, niet alleen voor je mentale welzijn, maar ook om begrip en steun van anderen te ontvangen. Niemand zou zich moeten schamen voor iets dat hen ongewild is overkomen. Samen kunnen we de taboes doorbreken en een omgeving creëren waarin iedereen zich gehoord en gesteund voelt.
Minder zelfvertrouwen, zich tot last voelen of schaamte ...
Hersenletsel kan een diepe impact hebben op je leven, zowel fysiek als emotioneel. Veel mensen worstelen met schaamte over zichzelf na hersenletsel. Dit kan te maken hebben met het verlies van vaardigheden zoals spreken, een verlamd gezicht of zelfs beperkingen in motoriek en geheugen. Iemand kan zich minderwaardig voelen omdat het lichaam niet meer functioneert zoals voorheen, of vanwege de afhankelijkheid van anderen. Daarnaast kan er schaamte ontstaan over het leven van een uitkering of over het verlies van wie men was in het beroep; de professionele identiteit die men had. Dit kan leiden tot een verminderd zelfvertrouwen en het gevoel een last te zijn voor anderen. Bij zelfafwijzing heb je negatieve gedachten over jezelf die je naar beneden halen en afwijzen.
Wat vroeger vanzelfsprekend en moeiteloos ging, voelt nu als een onmogelijke opgave en lukt niet meer.
De schaamte over plotselinge tranen, onhandigheid of het gevoel te klungelen, spasmen, zichtbare veranderingen zoals een scheef gezicht, verlamming of spierzwakte, evenals traag of moeizaam spreken kan een behoorlijke impact hebben op je leven. Maar er kan ook schaamte zijn over de aanhoudende vermoeidheid, incontinentie, impotentie, of andere gevolgen van hersenletsel die je dagelijks kunnen beïnvloeden.
Het veranderde leven kan diepgaande schaamte oproepen: niet meer kunnen koken of koffie kunnen zetten, het onvermogen om als kostwinner voor het gezin te zorgen, gebruik moeten maken van hulpmiddelen voor gehandicapten, of voor de vele andere gevolgen van hersenletsel. Bijna elk effect kan een bron van schaamte worden. Het kan moeilijk zijn om hierover te praten.
Toegeven dat dingen soms te moeilijk of te veel zijn kunnen ook een gevoel van schaamte geven. Iemand met schaamte hierover gaat te vaak over de eigen grenzen en moet dat later bezuren.
De gevolgen van schaamte
Het is belangrijk om te beseffen dat schaamte een natuurlijke reactie is, maar dat het ook gevaarlijk kan zijn als het je leven overneemt. Het kan leiden tot isolatie, depressie en zelfs het vermijden van hulp die je zo hard nodig hebt.
Het kan zelfs resulteren in destructieve emoties, verslavingen om de innerlijke pijn te verzachten, een kort lontje en agressie of het idee dat je niet waard bent om geliefd te worden. Schaamte en het gevoel dat je anderen tot last bent, zijn dus begrijpelijke emoties in een eerste fase van het letsel. Deze gevoelens dragen niet bij aan het opbouwen van een nieuw leven met hersenletsel.
Door te blijven zwijgen, jezelf innerlijk te veroordelen en je terug te trekken uit sociale contacten, maak je het uiteindelijk alleen maar moeilijker. Als je nog schrijven kan is het misschien goed om al je gevoelens en zelfkritiek van je af te schrijven. Praat over je gevoelens met iemand die je kent, vertrouwt en begrijpt.
Neem deel aan lotgenotengroepen waar je je verhaal kunt delen met anderen die hetzelfde meemaken. Het is belangrijk om aan te geven waarover je je schaamt, ook om wat niet meer haalbaar is.
Bij het leren herkennen en aanvoelen van je grenzen is het belangrijk om te beseffen dat doorgaan zoals je nu doet op de lange termijn niet vol te houden is. Dit kan namelijk leiden tot een NAH-burn-out.
Focus op wat je wél kunt en stel haalbare doelen voor jezelf, hoe klein ook. Ook praktische hulpmiddelen, spraaktherapie of fysiotherapie, kunnen helpen om je zelfvertrouwen stap voor stap terug te winnen. Vergeet niet dat je meer bent dan je beperkingen: je waarde zit in wie je bent, niet in wat je kan. Door hulp te accepteren en open te praten over je gevoelens, kun je voorkomen dat schaamte je leven overneemt en kun je werken aan een nieuwe balans.
Besef: Hulp vragen betekent niet dat je opgeeft, maar dat je juist niet op wil geven. Je grenzen aangeven levert ruimte op.
Het zal je opluchten en misschien ontvang je meer begrip en empathie dan je had durven vermoeden. Je kan deze gevoelens ook met een ambulant begeleider bespreken, revalidatiecoach of andere professional met kennis van hersenletsel, denk eventueel ook aan een gedragsneuroloog of neuropsychiater.
Moet je je eigenlijk schamen voor je handicap?
Gezondheid is geen prestatie. Het is belangrijk te beseffen dat gezondheid wordt bepaald door een combinatie van geluk hebben, omstandigheden en keuzes. Niemand heeft volledige controle over wat hun lichaam aankan of hoe gezond ze zijn.
Gezond zijn is geen verdienste, noch iets om trots op te zijn. Dit perspectief kan helpen om het idee los te laten dat gezonde mensen waardevoller zouden zijn dan anderen.
Een interessante vraag: is het niet zo dat iemand die zich schaamt voor zijn handicap eigenlijk niet degene is die zich zou moeten schamen, maar juist degene die vindt dat je je daarvoor moet schamen? Het antwoord is helder: absoluut. Iedereen verdient respect, ongeacht beperkingen of andere verschillen. Niemand zou zich minderwaardig moeten voelen, zeker niet vanwege een handicap. Als iemand jou het gevoel geeft dat je je daarvoor moet schamen, zegt dat meer over hun gebrek aan empathie dan over jou. We mogen trots zijn op wie we zijn, met alles wat ons uniek maakt.
Manon heeft een strip gemaakt die op een realistische én humoristische manier het thema schaamte bespreekbaar maakt. Arnie schreef er een blog over: Klik op de links hieronder.