Op mobiel apparaat: ZOEKFUNCTIE = Loep ( Icoontje links) en MENU = 3 streepjes ( Icoontje rechts)

Home » Gevolgen » Lichamelijke gevolgen » Evenwichtsstoornis

Evenwichtszintuig, evenwichtsstoornissen, duizeligheid en de hersenen

Deze pagina is nog in onderhoud en zal steeds worden bijgewerkt.

Inleiding

Na het oplopen van hersenletsel benoemen veel mensen last te hebben van evenwichtsstoornissen, draaiduizeligheid en / of bewegingsonzekerheid. Ook bij mensen zonder hersenletsel met evenwichtsproblemen kunnen de hersenen 'uit balans' zijn en veel klachten geven.

 

Klachten kunnen variëren in ernst van mild tot invaliderend.

Er zijn zoveel factoren van belang om het evenwicht te bewaren of om niet duizelig te worden, dat we hopen dat de informatie op deze pagina niemand zal doen duizelen. We werken aan een korte samenvatting van deze pagina!

Problemen om het evenwicht te bewaren gaan niet altijd gepaard met duizeligheid. Duizeligheid gaat wel altijd gepaard met verlies aan evenwicht in meer of mindere mate.

Evenwicht is het vermogen om het lichaam in het midden te houden op het punt waarop het lichaam steunt (steunpunt). Bij het lopen of staan zijn de voeten het steunpunt. Als iemand een stok gebruikt of een looprek, komt er een steunpunt bij middels het hulpmiddel. Als iemand zit, vormen het zitvlak, bovenbenen en voeten het steunpunt. Als iemand tegen iets aan leunt komt er een steunpunt bij. Als het steunpunt flink beweegt zoals bij een boot, skateboard, surfplank en dergelijke is de balans al veel moeilijker te bewaren.

Als iemand een ziekte heeft van het evenwichtsorgaan (vestibulaire systeem) kunnen er ook problemen zijn bij liggen, zitten of staan op het steunpunt.
Daarover zullen we informatie geven op deze pagina. Of scroll meteen naar de ziekten van het evenwichtsorgaan

Het evenwicht

Het evenwicht wordt bepaald door informatie uit:

  • de positiezin of proprioceptie middels spieren, gewrichten, pezen, bindweefsel en huid om te weten hoe de stand van het lichaam is. Dit is nodig om te voelen wat er gebeurt.

  • het gezichtsvermogen /ogen. Dat is de visus of visuele waarneming. Dit is nodig om te zien wat er gebeurt.

  • het evenwichtsorgaan (vestibulaire systeem) bevindt zich aan beide kanten van het hoofd, in het binnenoor, achter het trommelvlies en achter het rotsbeen. Dit orgaan is nodig om te weten waar de zwaartekracht is, wat onder en boven is, en om te voelen of iemand zelf in beweging is of dat de omgeving beweegt, en om houdingsstabiliteit en balans te houden. 

    Het evenwichtsorgaan vormt samen met het slakkenhuis van het oor het labyrint (doolhof).
    Het evenwichtsorgaan bestaat uit:
    1. halfcirkelvormige kanalen
    2. het statolietorgaan.


a) De halfcirkelvormige kanalen in het binnenoor, bevatten een vloeistof (perilymfe /endolymfe). Deze gelatineuze massa rust op zintuigharen; heel kleine haarcellen (sensoren) die de draaiing van het hoofd volgen. Ze registreren de draaiingsbewegingen in verschillende rotatierichtingen. "Ze meten de stand van het hoofd zoals een waterpas dat doet", zoals Tania vertelt in haar blog over evenwichtsklachten op deze website.

b) Het statolietorgaan (link naar afbeelding) registreert de lineaire versnelling (vooruit of achteruit) van het lichaam. De positie ten opzicht van de zwaartekracht kan zo worden vastgesteld, maar ook de houding in verschillende horizontale richtingen (zie afbeelding via link). Dat gebeurt via de gehoorsteentjes, otolieten of otolith-organen. Oto is Grieks voor oor en litho voor steen. De otolith-organen bevatten kristallen (statoconia). Bij een beweging blijven de statoconia door hun traagheid achter bij een versnelling van het hoofd. Zo spelen zij een rol in het waarnemen van versnelling, beweging en zwaartekracht.

Beide evenwichtsorganen, van het linker- en rechteroor, zijn nodig voor houdingsevenwicht, ruimtelijke oriëntatie en beeldstabilisatie.

  • Statisch evenwicht

Het vermogen om in evenwicht te blijven als iemand niet in beweging is.

  • Dynamisch evenwicht

Het vermogen om in evenwicht te blijven terwijl iemand zich verplaatst. Het vermogen om in evenwicht te blijven bij het doen van meerdere dingen tegelijk als praten en iets doen.

De drie halfcirkelvormige kanalen zijn getekend aan de linkerkant van de afbeelding. Het vestibulaire systeem (het evenwichtsorgaan), dankt de naam aan 'de vestibule', in het midden van de afbeelding:

Door Henry Vandyke Carter - Henry Gray (1918) Anatomy of the Human Body  Plaat 920, Publiek domein, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=566864

Beeldstabilisatie

Vestibulo-oculaire reflex

Het evenwichtsorgaan 'voelt' de bewegingen van het hoofd en kan middels beeldstabilisatie de ogen 'tegensturen', om bij de snelste bewegingen scherp te blijven zien. Dat gebeurt via de snelste motorische reflex; de vestibulo-oculaire reflex (VOR). Die reflex duurt slechts acht milliseconden. Het woord 'vestibulair' heeft betrekking op het evenwichtsorgaan of heeft betrekking op het vestibulum (de toegangsruimte tot het inwendig oor). Het woord 'oculair' komt van het Latijnse woord oculus, oog.

Als iemand naar iets kijkt, en daar naar wil blijven kijken, gebeurt er dit als hij zijn hoofd beweegt: Als die persoon dan het hoofd naar links beweegt, gaan de ogen naar rechts en omgekeerd, idem bij opzij en boven naar beneden. De ogen gaan de tegengestelde kant op als het hoofd, terwijl diegene naar één vast punt blijft kijken.

Als deze reflex verstoord is zal iemand duizelig worden, de wereld lijkt te kantelen en iemand kan het evenwicht verliezen. Diegene kan trillende beelden zien.

Cervico-oculaire reflex en optokinetische reflex

De samenwerking tussen het evenwichtsorgaan en de ogen wordt dus de vestibulo-oculaire reflex (VOR) genoemd. Er is echter nog een belangrijke reflex: die tussen de nek en de ogen. Die reflex heet de cervico-oculaire reflex (COR). Het woord 'cervico' heeft betrekking op de nek. Het woord 'oculair' komt van het Latijnse woord oculus, oog.

De cervico-oculaire reflex werkt onder natuurlijke omstandigheden samen met de vestibulo-oculaire reflex en met de optokinetische reflex (OKR), om het beeld op het netvlies te stabiliseren gedurende beweging. Door de optokinetische reflex keren de ogen terug naar de beginstand als een persoon een bewegend object met zijn ogen volgt, dat vervolgens uit het gezichtsveld beweegt.


Als een verstoring heeft plaatsgevonden bij de cervico-oculaire reflex kan iemand slechter gaan zien, duizelig worden en licht in het hoofd zijn. Dat kan bijvoorbeeld gebeuren bij nekletsel zoals bij een whiplash.

De cervico-oculaire reflex lijkt een waardevolle bijdrage te kunnen leveren aan de diagnostiek van cervicale trauma’s als whiplash. (bron zie link)
Deze reflex kan worden opgewekt door de nek te draaien zonder dat er vestibulaire (evenwicht) of visuele (ogen) prikkels zijn. Dat wil zeggen dat het lichaam in het donker, met een gefixeerd hoofd wordt gedraaid.

Hersenstam en kleine hersenen

De informatie uit al deze bepalende factoren van het evenwicht wordt doorgegeven aan de vestibulaire kernen in de hersenstam evenals aan de kleine hersenen (het cerebellum). Daar wordt de informatie verwerkt en er wordt meteen gereageerd. 
In de grote hersenen wordt iemand zich bewust van deze informatie. In de meeste gevallen zijn het onbewuste automatische processen.

De hersenstam kent drie gebieden.

  • De pons is o.a verantwoordelijk voor evenwicht, lichaamspositie / houding en spierspanning.
  • Het mesencephalon (middenhersenen) bevat in het dak (tectum) twee uitstulpingen (colliculi superioris) waar informatie uit de ogen wordt verwerkt en waar zo nodig een reflex volgt. Onderin (tegmentum) ligt de rode kern (Red Nucleus). Hier wordt de spierspanning en houding geregeld. Daar liggen ook de zwarte kernen (substantia nigra) waar dopamine producerende zenuwcellen liggen. Dopamine is weer belangrijk opdat het lichaam bewegingen kan maken. Zonder dopamine kan iemand de spieren niet corrigeren om een val te voorkomen.
  • De medulla oblongata (verlengde merg) bevat kernen die betrokken zijn bij het regelen van hartslag en bloeddruk (cardiovasculaire functie) en verwijding en vernauwing van kleine bloedvaten (vasomotorisch centrum) wat van invloed kan zijn bij het duizelig worden bij omhoogkomen /opstaan. Hier wordt ook de ademhaling en aansturing van de ademhalingsspieren gereguleerd en koolzuurgas en zuurstofwaardes in het bloed gedetecteerd. Dat is allemaal nodig bij het bewaren van evenwicht. Als je teveel of juist te weinig zuurstof in je bloed hebt wordt je immers licht in het hoofd of duizelig.


De kleine hersenen kent ook drie gebieden. Eén daarvan is het vestibullocerebellum. Dat regelt de coördinatie van beweging, balans en evenwicht, het geheugen voor reflexmatige motorische handelingen / regulatie van reflexen en de oogmotoriek.

De kleine hersenen zijn ook betrokken bij het regelen van de spierspanning. Ze integreren tast- en diepe gevoelsprikkels. Als hier iets hapert kan iemand het evenwicht verliezen.

Als het evenwichtsorgaan de 'verkeerde' informatie doorstuurt, kunnen de hersenen bewegingen van het lichaam verkeerd interpreteren.

Spieren en proprioceptie

Vanuit de kleine hersenen en de hersenstam worden de spieren in het lichaam weer aangestuurd om aanpassingen te doen om het evenwicht te kunnen behouden, niet te vallen of gewoon stabiel te kunnen blijven zitten. De hersenen coördineren de bewegingen.

Proprioceptie

Zoals eerder gezegd zitten er sensorcellen in de spieren, gewrichten, pezen, bindweefsel en huid, die informatie doorgeven aan de gevoelszenuwen (sensibele zenuwen). Deze informatie bereikt, via het ruggenmerg, de kleine hersenen waar de informatie vanuit de drie zintuigen van het evenwicht (gezichtsvermogen, proprioceptie en evenwichtsorgaan) wordt verwerkt. Zo weten de hersenen hoe het lichaam zich bevindt ten opzichte van de ruimte om iemand heen. Deze sensoren vormen het proprioceptiezintuig.

Als er iets mis is met de proprioceptie, verliest iemand het evenwicht en kan licht in het hoofd worden, duizelig zijn of het gevoel hebben dat de wereld beweegt.

Hersengebieden die helpen bij oriënteren in de ruimte en bewegingen mogelijk maken

Niet in de laatste plaats zijn de hersengebieden van belang die helpen met het oriënteren in de ruimte en die bewegingen mogelijk maken. Als in deze gebieden schade is opgetreden door hersenletsel, zal dat effect kunnen hebben op het evenwicht.

Bewegingen mogelijk maken
De basale ganglia omvat een aantal kernen, die (mede) het evenwicht, de houding, de oogbewegingen en 'de aanzet tot' bewegingen regelen. Bij volwassenen zijn de houdingsreflexen hier opgeslagen.
Zowel de thalamus en motorische hersenschors zijn zeer belangrijk voor de motoriek.

Ruimtelijke oriëntatie
De volgende hersengebieden zijn onderdeel van het netwerk dat betrokken is bij ruimtelijke oriëntatie: de rechterhersenhelft, de frontaalkwabben en de parietaalkwab. Deze laatste kwab vertelt net als het evenwichtsorgaan, welke kant boven is; het is daarmee onderdeel van onze ruimtelijke oriëntatie. Het voorkomt dat we ons stoten tegen dingen. Het centrale deel van deze kwab zorgt met name voor de aansturing van de grove motoriek (benen en ledematen).

Samen zorgen zij ervoor dat iemand de houding kan aanpassen en het evenwicht bewaart.

Bloeddruk, doorbloeding, bloedsuikergehalte, alcohol en medicatie

Een constante toevoer van bloed naar de hersenen middels de juiste bloeddruk speelt een belangrijke rol bij het behouden van evenwicht.
De bloeddruk en de hartslag vallen onder ander onder de 'autonome functies'; functies waar je geen invloed op kunt uit oefenen met je wil. Ze functioneren 'autonoom'.

Als iemand duizelig wordt bij het opstaan, wazig ziet, zwarte vlekken ziet, of bijna valt, kan er sprake zijn van orthostatische hypotensie. Dat betekent letterlijk een daling van de bloeddruk na het opstaan. Orthostatisch = 'rechtop-houding'. Soms wordt het woord posturale hypotensie gebruikt. Posturaal betekent dan houdingsafhankelijk.
De bloedvaten vernauwen zich niet genoeg en de hartslag neemt niet voldoende toe, wat nodig is om het lichaam aan te zetten tot actie. Dat kan ook gebeuren als iemand overeind komt van liggen naar zitten. Oorzaken kunnen zijn bloedverlies, uitdroging (te weinig vocht gedronken), infectie, medicatie, (plaspillen, antidepressiva), chronisch alcoholisme, zelfs een heet bad of hete douche óf een neurologische aandoening. Allemaal oorzaken waarbij óf de bloedvaten te wijd staan óf er te weinig volume van het bloed is.

Beschadiging autonome functie
Als door het hersenletsel of door een hersenschudding de zogenaamde autonome zenuwen, zenuwen die organen als hart, longen en bloedvaten aansturen, niet goed werken kan dat enorme bloeddrukschommelingen geven met duizeligheidsklachten en neiging tot flauwvallen tot gevolg.
Voorbeelden zijn de aandoeningen Posturale Orthostatische Tachycardie Syndroom (POTS) en orthostatische hypotensie (OH). Zij vallen onder de term dysautonomie (zie info op die pagina). Het woord 'dys' betekent het niet goed functioneren.


Hartritmestoornissen kunnen ook een gevoel van duizeligheid geven evenals een doorbloedingsstoornis of bloeding in het evenwichtsorgaan en/of (kleine) hersenen.

Een laag bloedsuikergehalte kan een forse invloed hebben op het gevoel van duizeligheid. Sommige medicijnen kunnen ook een gevoel van duizeligheid geven. Het gebruik van alcohol kan eveneens leiden tot een licht gevoel in het hoofd of ernstiger; niet meer de balans kunnen houden.                  

Kink in de kabel

In elk van genoemde ketens kan er door het hersenletsel 'een kink in de kabel komen' en kan duizeligheid ontstaan of iemand kan onvast ter been worden. Iemand kan het gevoel hebben dat de wereld beweegt, licht in het hoofd worden, struikelen en wankelen. Iemand kan zich niet meer snel corrigeren om vallen te voorkomen. Daarnaast kan iemand erg misselijk zijn, moeten braken of zelfs flauwvallen.

Oren, evenwichtsorgaan, ogen, spieren, bloeddruk, hartslag, ademhaling, hersenfuncties, en de samenwerking daarvan onderling, zijn allen belangrijk voor het evenwicht.
Als één van de genoemde bepalende factoren uitvalt is het lichaam afhankelijker van de andere factoren en functies.

Hoe moeilijk ook, het is wel belangrijk om te diagnosticeren of iets beschadigd is in het evenwichtsorgaan, in de ogen of aan de verbinding tussen ogen en evenwicht, in de spieren en aansturing daarvan, in de proprioceptie, in hartslag en bloeddrukregulatie of in een van de hersengebieden of de samenwerking daarvan of dat er sprake s van een acute hersenbloeding of herseninfarct (beroerte/ CVA).

Een acute beroerte (CVA) kan namelijk de oorzaak zijn van acute duizeligheid en verstoring geven van het evenwicht. Er kan sprake zijn van (draai)duizeligheid, misselijkheid al dan niet met overgeven, koorts, hikken of moeilijkheden met slikken. Er kan een intolerantie zijn voor hoofdbewegingen. Het kan gepaard gaan met onbalans. Lees over de waarschuwingssignalen dat iemand een hersenbloeding of herseninfarct of TIA kan hebben opgelopen via deze link.

Ook andere acute hersenletsels én chronische fase hersenletsels kunnen klachten geven van het evenwicht.

Niet goed zien door het hersenletsel kan het evenwicht beïnvloeden

Iedereen zal erkennen dat je in het donker sneller je evenwicht kan verliezen en je niet kan oriënteren. Als je de ogen sluit is lopen of stilstaan moeilijker. Als er iets mankeert aan de ogen kan daarmee de hele balans weg zijn.

Er kunnen veel visuele problemen optreden door het hersenletsel. Alle klachten kunnen het evenwicht beïnvloeden of duizeligheid geven. We sommen een enkele hier op:

Iemand met nystagmus heeft vaak last van duizeligheid. 
Afbeelding verticale nystagmus:

 

Er kan sprake zijn van een pathologische nystagmus ten gevolge van aandoeningen van het zenuwstelsel, aangeboren aandoening, slaapgebrek, medicijnen, alcohol of bewegingen in de rondte.
Een nystagmus kan overigens ook een normaal effect zijn als de halfcirkelvormige kanalen een hoekversnelling voelen, en vervolgens signalen sturen naar de kernen voor oogbewegingen in de hersenen.
Nystagmus treedt ook op wanneer de halfcirkelvormige kanalen worden geprikkeld terwijl het hoofd stilstaat.

Fixatie disparatie problemen (uitgediept)

Elk oog ontvangt een beeld, deze worden via de oogzenuwen naar de hersenen gestuurd. Daar wordt van die twee beelden één beeld gemaakt. Dit noemen we sensorische fusie (samenwerking tussen de ogen en de hersenen).

Als die twee beelden verschoven zijn ten opzichte van elkaar doordat de ogen niet naar precies hetzelfde punt kijken of de beelden net niet helemaal hetzelfde zijn, corrigeren de hersenen daarvoor: dat heet fixatie disparatie.

 

Na hersenletsel kan het zijn dat het visuele systeem verstoord is geraakt.

Wanneer het bijv. gaat om problemen van het scherpstellen (accommoderen) en de motorische fusie (samenwerking tussen de ogen zelf), wordt het ook lastiger om beide beelden op elkaar te brengen en te houden. Wanneer de beelden ook nog te ver uit elkaar staan kunnen er dubbelbeelden ontstaan.

Klachten kunnen zijn: hoofdpijn boven de ogen die toeneemt in de loop van de dag. Ook na het werken of lezen op een computer kunnen de klachten toenemen. Ook worden klachten genoemd van wazig zien, niet scherp lijken te kunnen stellen. Ook  drukke bewegende beelden (denk aan verkeerssituaties) kunnen moeite geven bij het zien, evenals moeite met het zien in de schemering. Er kunnen balans en evenwichtsproblemen optreden. Zie voor meer info de pagina fixatie disparatie.

Niet (goed) kunnen bewegen door hersenletsel kan het evenwicht beïnvloeden

Als er een disbalans wordt geregistreerd in de hersenen, in het evenwichtsorgaan of met de ogen, maar de spieren kunnen niet bijsturen, dan kan iemand snel het evenwicht verliezen.
We noemen hier enkele problemen die kunnen optreden na hersenletsel:

  • halfzijdige verlamming (links of rechts)
  • spierkrachtverlies (al dan niet aan een kant; parese)
  • bewegingsstoornis
  • beschadiging van de bovenste motor neuron met spasme of spasticiteit
  • beschadigde gevoelszenuwen
  • combinatie van houdingsproblemen bij letsel in de basale ganglia (parkinsonisme)
    = verminderde beweging (hypokinesie), vertraagde bewegingen (bradykinsesie), gestoorde houding, houdingsafwijking, gestoorde houdingsreflexen, verlies van houdingsreflexen en stijve ledematen
  • ataxie = wanordelijk bewegen; overmatig, verkeerd gericht of te ver doorschietend door letsel in de kleine hersenen (het cerebellum).
  • Schade aan een deel van de thalamus kan leiden tot gevoelsstoornissen in de tegenovergestelde lichaamshelft en kunnen ook bewegingsstoornissen, bewegingsarmoede (motorische stoornissen) veroorzaken. Dat kan leiden tot verlies van het evenwicht. Letsel in de thalamus kan ook leiden tot gezichtsvelduitval. Zoals deze pagina beschrijft zijn de ogen een van de belangrijke pijlers van het evenwicht.

Ziekten van het evenwichtsorgaan

Als er iets mis is met het evenwichtsorgaan kan er een intense duizeligheid optreden. Acute aanvallen van draaiduizeligheid kunnen het leven volledig lam leggen. Het kan zeer beangstigend zijn naast alle fysieke kenmerken van misselijkheid, braken tot flauwvallen.

 

Door een klap, val of botsing bijvoorbeeld bij traumatisch hersenletsel, of door een infectie of door veroudering kunnen de gehoorsteentjes losschieten en terechtgekomen zijn in de vloeistof (perilymfe) van de halvemaan-vormige kanalen van het evenwichtsorgaan. Pas als de vloeistof tot stilstand is gekomen zakt het gevoel van intense draaiing en het zeeziekte-gevoel. De verplaatste kristallen verstoren de signalen die naar de hersenen worden verzonden en veroorzaken een vestibulaire nystagmus; wiebelende ogen, snelle schokkende oogbewegingen. De balans is meteen weg en iemand kan heel ziek worden met overgeven.


Terugkerende (draai)duizeligheid

  • Benigne paroxysmale postionele draaiduizeligheid (vertigo) (BPPD /BPPV) wordt veroorzaakt door deze losgebroken oorsteentjes. Benigne staat voor goedaardig. Paroxysmaal betekent aanvalsgewijs. Vertigo is draaiduizeligheid.
    Kenmerkend zijn kortdurende aanvallen van positionele draaiduizeligheid met onbalans door plotselinge standsveranderingen van het hoofd. De diagnose wordt bevestigd met een kiepproef.
    Naast de draaiduizeligheid kan iemand last hebben van misselijkheid, braken, flauwvallen, verstoring van het zien of forse pijn in de nek. Dat laatste komt door een verhoogde spanning van de nekspieren.
    De duizeligheidsaanvallen treden op bij plotselinge draaibewegingen zoals bukken en overeind komen, omdraaien in bed, omhoogkijken of de nek draaien of naar achteren willen kijken.
  • Benigne recidiverende vertigo wordt gekenmerkt door plotselinge aanvallen van draaiduizeligheid zonder gehoorverlies. De klachten kunnen uit zichzelf weer verdwijnen. Bij een enkeling blijft het en kan dan wel leiden tot gehoorverlies.
  • Brughoektumor (Vestibulair Schwannoom) is een tumor in de Schwann-cel; het  omhulsel en steuncel van de 8e hersenzenuw (nervus vestibulocochlearis). Deze zenuw brengt informatie over geluid en evenwicht (balans) van het binnenoor naar de hersenen. De meeste mensen met een brughoektumor ervaren éénzijdig gehoorverlies en een gevoel van onzekerheid bij het lopen (evenwichtsstoornis). Zie onze uitgebreidere info over brughoektumor.
  • Cardiovasculaire duizeligheid. Kenmerkend zijn aanvalsgewijze klachten die samengaan met hartkloppingen of een snelle of trage hartslag.
  • Cervicogene duizeligheid. Dat betekent letterlijk: de duizeligheidsklachten zijn nek gerelateerd en worden opgewekt door bewegingen vanuit de nek. Het kan komen door de stand van de halswervels en het hoofd, door verhoogde spierspanning, door een ongeluk of door een slechte doorbloeding, bijvoorbeeld door artrose. De proprioceptie spierspoeltjes kunnen verkeerde, onzuivere of nog niet bekende signalen uit de nek naar de hersenen sturen waardoor ook een gevoel van duizeligheid kan volgen.
    Een degeneratieve verandering in de zeven halswervels kan leiden tot neurovasculaire compressie. Neuro staat voor zenuwweefsel en vasculair voor bloedvat gerelateerd. Dat geeft naast stijfheid, prikkeling van zenuwbanen in de nek. Er wordt vaak pijn in de nek/ het achterhoofd gevoeld, met uitstralende pijn achter de ogen. Iemand staat onvast op de benen, heeft een licht gevoel of onstabiel gevoel en wil het liefst gaan zitten. Iemand kan gevoelig zijn voor kou, rillingen ervaren en spanning in de hals voelen. De klachten kunnen chronisch worden.
  • Hyperventilatiesyndroom wordt gekenmerkt door duizeligheid met tintelende vingers, tintelingen rond de mond, of druk op de borst. Het kan gepaard gaan met transpiratie, onrust en / of angst. Het wordt veroorzaakt door een onbewuste ontregeling van de ademhaling. Er wordt te snel geademd en daardoor komt er teveel zuurstof in het bloed.
  • MdDS (Mal de débarquement SyndromeDit is een aandoening met als kenmerk een subjectieve perceptie van zelfbeweging. Het geeft een deinend (boot)-gevoel bij stilzitten of tijdens staan of gaan. Het aanhoudend (continue) gevoel van beweging wordt omschreven als wiegen, wiebelen, tuimelen en/of huppelen na een periode van passief bewegen, zoals na het varen of na een reis met een trein, auto of vliegtuig, maar soms ook andere bewegingen (zoals slapen op een waterbed). Het geeft een mistig, wazig gevoel in het hoofd.
  • Vestibulaire Migraine: meerdere aanvallen van forse draaiduizeligheid, minuten tot uren durend zelden duurt het dagen. Voorgeschiedenis van migraine en migrainekenmerken bij meer dan de helft van de duizeligheidsaanvallen. De persoon heeft een onjuist gevoel zelf te bewegen of dat de wereld beweegt.
    Migrainetekenen zijn: overgevoeligheid voor licht en geluid, vlekken of flikkeringen (scotomen) voor de ogen zien, visuele aura, lichtflitsen en hoofdpijn met misselijkheid of braken. Let op: er is niet altijd migraine-hoofdpijn aanwezig!
  • Vestibulaire Paroxysmieën (VP)
    Bij deze aandoening is er een zogenoemd 'neurovasculair conflict'. Neuro staat voor zenuwweefsel en vasculair voor bloedvat gerelateerd. Een bloedvat kan de 8e hersenzenuw (gehoor- en evenwichtszenuw) samendrukken.
    Kenmerkend zijn herhaalde korte (draai)duizeligheidsaanvallen die seconden tot minuten kunnen duren. Dat kan meerdere maken per dag voorkomen. De aanvallen kunnen spontaan optreden, door hyperventilatie ontstaan of optreden na het bewegen van het hoofd. Soms is het moeilijk te onderscheiden van Benigne paroxysmale postionele draaiduizeligheid (BPPV). Soms gaan de klachten gepaard met kortdurend oorsuizen (tinnitus) en gehoorverlies.
  • Ziekte van Ménière, of syndroom is een aandoening van het binnenste deel van het oor (het binnenoor). In het binnenoor bevinden immers zich aan beide kanten van het hoofd het evenwichtsorgaan.

    De aandoening wordt gekenmerkt door aanvallen van draaiduizeligheid (vertigo) van minimaal 20 minuten en maximaal 12 uur, oorsuizen (tinnitus) en/of een vol gevoel in het aangedane oor; én een audiometrisch vastgesteld gehoorverlies van ten minste 30 dB in de lage- tot middenfrequentie. (NHG-richtlijn)

    De draaiduizeligheid geeft een gevoel van draaiende of wervelende beweging dat zonder aanleiding optreedt. Het gehoorverlies kan fluctueren /wisselen.
    Er is meestal een gevoel van druk in het oor of een vol gevoel in het oor. Dat komt door overdruk in het vliezige gedeelte van het binnenoor. Deze overdruk wordt  ‘endolymphatische hydrops’ genoemd.
    Door de overdruk van het vocht kan de wand van een compartiment in het slakkenhuis scheuren.
    Iemand kan misselijk zijn wat al dan niet met braken gepaard gaat. Iemand kan bleek zien en 'koud zweet' hebben.

    Meestal is één oor aangetast, maar bij een derde van de mensen met deze klachten zijn beide oren aangedaan. Het gehoorverlies is in het begin tijdelijk en kan op den duur blijvend worden.


    Een aanval kan kort zijn van ongeveer 20 minuten of zelfs aanhouden tot 12 uur. Aanvallen kunnen zelden voorkomen of wekelijks terugkeren. Sommigen hebben meerdere aanvallen per maand.
    Aanvallen kunnen plotseling optreden, maar kunnen ook aangekondigd worden door oorklachten.

    Vaak benoemen patiënten ook visuele symptomen (‘visually induced vertigo, visuele hypersensitiviteit, visuele vertigo, visual induced dizzines’). Dat komt door overbelasting van zowel oren en evenwicht als ook de ogen en hersenen, omdat deze gebieden zo nauw samenwerken.


    De visuele symptomen kunnen leiden tot (visuele) overprikkelingsklachten. Dat zijn, bij mensen zonder hersenletsel, vrijwel gelijkende visuele overprikkelingsklachten als bij mensen met hersenletsel, omdat de hersenen tijdens een aanval functioneel overbelast zijn.


    Het zicht kan verslechteren omdat het evenwichtsorgaan zorgt voor beeldstabilisatie, (dat is dat het beeld stabiel blijft bij het bewegen van het hoofd). Door de verslechtering kan het beeld op en neer bewegen bij het lopen of bewegen. Iemand kan ook wazig zien tijdens bewegen; het scherp stellen gaat slechter bij het bewegen van het hoofd. Dit wordt occilopsia of occilopsie genoemd.

    Na verloop van jaren kunnen de draaiduizeligheidsaanvallen ophouden, de Ménière dooft dan uit. Echter, er zijn serieuze aanwijzingen dat er restschade aan gehoor en evenwicht opgetreden is. Hoe groot die schade is, verschilt per persoon en kan ook per oor verschillen. Ook klachten van oorsuizen (tinnitus) kunnen permanent zijn en bij de meesten blijven ook klachten van hyperacusis en (visuele-) overprikkelingssymptomen door de overbelasting.


Lees het artikel van Anita Langeveld over tweezijdige Ménière: https://www.stichtinghoormij.nl/items/nl-nl/artikelen/voor-iedereen/omgaan-met-tweezijdige-meniere

Plotselinge (draai)duizeligheid

  • Neuritis vestibularis is letterlijk vertaald een ontsteking van de evenwichtszenuw. Het is een acute uitval van het evenwichtsorgaan. Soms gaat er een infectie van bijvoorbeeld de luchtwegen, verkoudheid of griep aan vooraf. Een direct verband met een virus is echter niet aangetoond. Kenmerkend voor neuritis vestibularis is een constant aanwezige draaiduizeligheid gedurende enkele dagen met vegetatieve klachten (misselijkheid). Mensen met een ontsteking van de evenwichtszenuw zijn in het algemeen ernstig ziek door de heftige duizeligheid en misselijkheid en liggen de eerste dagen het liefst op bed.
    Soms is  de gehoorzenuw ook ontstoken en is er ook sprake van slechthorendheid/doofheid (labyrinthitis). De klachten kunnen in de loop van dagen tot weken weer afnemen.

  • Labyrinthitis is een ontsteking van het labyrint met de drie halfcirkelvormige, met vocht gevulde kanalen. Het labyrint of doolhof is de combinatie van het oor en het evenwichtsorgaan. Kenmerkend is een constant aanwezige draaiduizeligheid gedurende enkele dagen met vegetatieve klachten (misselijkheid).
    Meestal is een virus de oorzaak. Het virus kan dan door de buis van Eustachius het binnenoor binnenkomen. Deze ontsteking geeft hevige draaiduizeligheid waarbij de hele wereld lijkt te tollen. De ogen draaien langzaam naar opzij en schieten dan weer in hun normale stand terug om opnieuw weg te draaien. De klachten kunnen in de loop van dagen tot weken weer afnemen.
    Vaak wordt labyrinthis in één adem met neuritis vestibularis genoemd en omgekeerd.

  • Acute hersenletsels zoals een herseninfarct, hersenbloeding, dissectie (scheuring) van de bloedvaten, traumatisch hersenletsel na een ongeval, klap, mishandeling of beschadiging van het labyrint door infarct, infectie of trauma.

     

    Uitval van de evenwichtsfunctie

    Uitval van de evenwichtsfunctie wordt gekenmerkt door maandenlange of jarenlange chronische balansstoornissen, al dan niet in combinatie met episodische draaiduizeligheid.

    • Bilaterale Vestibulopathie (BVP)
      De klachten van dit ziektebeeld kunnen in ernst variëren. Kenmerkend zijn balansstoornissen, met name tijdens het lopen. De klachten van onzekerheid bij lopen nemen toe in het donker. Dan kunnen de ogen niet meer compenseren. Iemand kan moeite hebben met het lopen op oneffen ondergrond. Een onzeker gevoel in het hoofd wordt vaak genoemd, evenals een wazig, trillend beeld  (oscillopsie) tijdens beweging. Er is vaak een verstoord ruimtelijk geheugen.
      De klachten zijn voortdurend aanwezig.
      Er kunnen veel oorzaken zijn. Het kan een gevolg zijn van een trauma van het slaapbeen (os temporale), herseninfarct, hersenbloeding, hersenvliesontsteking, Borrelia, ziekte van Creutzfeldt-Jakob, CANVAS (Cerebellar Ataxia with Neuropathy and bilateral Vestibular Areflexia Syndrome), andere neurodegeneratieve ziekten die tegelijk optreden bij het kleiner worden van de kleine hersenen (cerebellaire atrofie) én/óf een polyneuropathie), een auto-immuunaandoening als reuma, Lupus Erythematosus, vasculitis of een tweezijdige ziekte van Ménière, antibioticagebruik (bij 30%!) als gentamicine, tobramycine en streptomycine en in mindere mate vancomycine, vitamine B12 tekort (deficiëntie), twee erfelijke vormen van doofheid (DFNA9 en DFNA11) en voorts onbekende stoornissen.

    Vestibuloog professor dr. Kingma geeft uitleg over problemen met het evenwichtsorgaan

    Prof. dr. Herman Kingma, vestibuloog, specialist in het evenwicht laat in onderstaand filmpje tijdens een college zien hoe problemen aan het evenwichtsorgaan de gezondheid behoorlijk kunnen 'verzieken'.

    Meer info


    Meer info van andere sites:
    https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/duizeligheid ook voor het beleid en de aanpak van de diverse duizeligheidsproblematieken.
    https://www.stichtinghoormij.nl/nl-nl/duizeligheid-en-evenwicht/alles-over-duizeligheid-en-evenwicht
    https://www.kno.nl/patienten-informatie/duizeligheid/ 
    Verdiepende kennis van de anatomie en functie van het evenwichtsorgaan vindt u via deze link:https://audiologieboek.nl/content/3-2-22-anatomie-van-het-binnenoor-en-het-evenwichtsorgaan/


    Boek

    Het boek Dizzy Me (Stadsbader, Wuyts ISBN: 9789057184017) geeft een uitgebreid overzicht van en inzicht in evenwichtsaandoeningen.

     

    Breng je klachten in kaart!

    SO STONED is de afkorting van Symptomen, Om de hoeveel tijd, Sinds?, Trigger, Otologie (gehoor en oor), Neurologie, Evolutie (verloop) en Duur.
    De bedenker van deze methode om klachten in kaart te brengen is professor F. Wuyts. De stichting Hoormij is bijzonder goed bezig met juiste info over evenwichtsproblematieken.
    Download via hen de PDF > Misselijk, duizelig, uit balans, suizende oren? Breng je klachten in kaart voor de juiste diagnose.
    Of download het hieronder:

    So Stoned breng je klachten in kaart
    PDF – 1,5 MB

    Duizeligheidscentra

    Duizeligheidscentrum Rotterdam: Franciscus Gasthuis & Vlietland en Maasstad Ziekenhuis
    Overige duizeligheidscentra zie info via deze link.
    of
    https://www.kno.nl/patienten-informatie/duizeligheid/duizeligheidscentra-nl/

    Lotgenotencontact

    Er bestaan vier onafhankelijke (in sommige gevallen besloten) Facebookgroepen: Leven met MenièreEvenwichtsstoornis, Eerlijk over Evenwicht. Mal de Débarquement Syndroom.


    Download

    Uitval Van Een Of Twee Evenwichtsorganen
    PDF – 483,7 KB

    Dringende oproep!!

    Wij willen een oproep doen dat er nieuwe onderzoeksgelden vrij mogen komen dat wetenschappers uit de vakgebieden Neurologie, KNO en Oogheelkunde samen onderzoek doen.
    De gevolgen voor mensen die aan evenwichtsproblemen lijden zijn te complex en niet alléén te benaderen vanuit één van de vakgebieden alleen.

    2BALANCE

    Januari 2022
    Aan de Universiteit Gent werd recent het 2BALANCE onderzoek opgestart. In een notendop: het doel van dit onderzoek is om dubbeltaakprestaties bij personen met evenwichtsproblemen te bekijken.

    Tot enkele jaren geleden kregen mensen met een vestibulaire problematiek vaak de boodschap dat de typische klachten voornamelijk draaiduizeligheid en instabiliteit zouden zijn. Meer en meer wordt het duidelijk dat dit het volledige klachtenpatroon lang niet dekt en de ‘vestibulaire patiënt’ veel complexer is.

    Er worden ook vaak klachten zoals concentratieproblemen, vermoeidheid aan het einde van de dag, hoofdpijn en problemen met het gelijktijdig uitvoeren van verschillende taken (multitasken) vermeld. Dit onderzoek gaat na hoe personen met vestibulaire problemen cognitieve en motorische taken afzonderlijk, maar voornamelijk ook tegelijk uitvoeren. Onder de motorische taken zien we aan de ene kant wandelen en aan de andere kant het rechtop staan op een stabiel platform. Onder de cognitieve taken zien we enkele denkopdrachten.

    Dit onderzoek wordt uitgevoerd door audioloog-onderzoeker Maya Danneels en verloopt onder leiding van Prof. Leen Maes (Universiteit Gent en UZ Gent). Bij dit multicentrisch onderzoek zijn ook Prof. Ingeborg Dhooge (UZ Gent), Prof. Vincent Van Rompaey (Universitair Ziekenhuis Antwerpen en Universiteit Antwerpen) en Dr. Raymond van de Berg (Maastricht University Medical Center+) betrokken.

    Op de flyer hieronder kan je extra informatie terugvinden. Voor deze testfase wordt er gezocht naar participanten waarbij er een uitval of verminderde functie van beide evenwichtsorganen werd vastgesteld. Indien je hier graag aan zou willen meewerken, mag je gerust een mailtje naar Maya sturen (gegevens op de flyer). Zij kan je volledig vrijblijvend contacteren indien je nog verdere vragen hebt.

    Noot van deze site: We vrezen dat net de groep met de meest invaliderende klachten de reis en onderzoeken lichamelijk gezien niet aan zal kunnen.

    Lees de blog van expert Tania Stadsbader over evenwichtsziekte

    Hersenletsel-uitleg heeft Tania Stadsbader, vanwege haar expertise op het gebied van evenwichtsproblematiek, gevraagd of zij over dit onderwerp wil schrijven.
    Zij kan heel helder vanuit haar ervaringen en deskundigheid de problematiek verwoorden. Volg deze link.