Samenvatting

Na hersenletsel kunnen de hersenen meer tijd nodig hebben om informatie te verwerken. Iemand heeft dan meer tijd nodig om te begrijpen wat er gezegd wordt, een vraag te beantwoorden of ergens op te reageren.

Het kan voelen alsof de wereld te snel gaat. Terwijl iemand nog nadenkt over een vraag, is de ander alweer verder met het gesprek.

Vertraagde informatieverwerking zegt niets over iemands intelligentie. Het denken en reageren kost meer tijd en vaak ook meer energie.

Dit kan leiden tot vermoeidheid, frustratie en problemen in het dagelijks leven.

Voor de omgeving: praat rustig, geef één duidelijke boodschap tegelijk en geef voldoende tijd om te reageren.

Een treffende vereenvoudigde vergelijking is die van een file op een landweg. Voor het hersenletsel werkten de hersenverbindingen als snelwegen waar het verkeer vlot en soepel doorstroomde. Na het hersenletsel veranderden deze snelwegen in smalle landweggetjes, waar vertraging en opstoppingen ontstaan.

Begrijpen van figuurlijke taal

Na hersenletsel kan iemand meer tijd nodig hebben om figuurlijke taal, humor, sarcasme of ironie te begrijpen. Ook dubbelzinnige uitspraken kunnen verwarring veroorzaken. Het kost dan meer tijd om te begrijpen wat iemand werkelijk bedoelt.

Uitgebreidere informatie

Door beschadiging van de hersenen kan informatie langzamer worden verwerkt. Dit kan grote gevolgen hebben voor het dagelijks leven.

De verwerkingssnelheid is de snelheid waarmee iemand informatie verwerkt. Het gaat onder meer om:

• De tijd die nodig is om een mentale taak uit te voeren.

• De snelheid waarmee iemand informatie begrijpt.

• De snelheid waarmee iemand reageert op informatie.

• De tijd die nodig is om informatie uit het geheugen op te halen.

Een vertraagde informatieverwerking kan merkbaar zijn doordat iemand langer nodig heeft om op een vraag of opdracht te reageren. Het duurt langer voordat het 'kwartje valt'.

Een gesprek voeren kan een topprestatie worden: luisteren, verwerken wat er gezegd wordt, de betekenis begrijpen en vervolgens antwoord geven. In elke stap kan vertraging optreden. Ook een grapje, een ernstige ondertoon of de boodschap achter de woorden kan daardoor moeilijker te volgen zijn.

Veel mensen met hersenletsel ervaren dat denken meer tijd, aandacht en energie kost. De buitenwereld lijkt soms op een versneld afgespeelde film.

Wanneer veel tegelijk wordt gezegd of gedaan, kan iemand het tempo niet meer bijhouden. Ook lezen of televisie kijken kan meer tijd en energie kosten en tot forse vermoeidheid leiden.

De wereld gaat te snel...

Door het vertraagde tempo zijn mensen met hersenletsel extra gevoelig voor tijdsdruk. Zij kunnen voortdurend het gevoel hebben tijd tekort te komen.

Vertraagde informatieverwerking kan ook invloed hebben op andere cognitieve functies, zoals aandacht, geheugen en uitvoerende functies (executieve functies). Hierdoor kunnen plannen, organiseren, beslissingen nemen en meerdere dingen tegelijk doen moeilijker worden.

Dat kan problemen geven bij alledaagse activiteiten, zoals werken, studeren, koken, deelnemen aan het verkeer en sociale contacten onderhouden.

Ook het volgen van een film terwijl je de ondertiteling leest, kan moeilijk worden. Zeker wanneer er achtergrondgeluiden of visuele afleidingen zijn. Iemand kan nog nadenken over wat zojuist gezegd is, terwijl de spreker alweer over een ander onderwerp praat.

Vertraagde informatieverwerking en overprikkeling

Vertraagde informatieverwerking kan bijdragen aan cognitieve overprikkeling. Wanneer informatie sneller binnenkomt dan iemand deze kan verwerken, kan de belasting zich opstapelen.

Ook geluiden, licht, bewegingen en andere zintuiglijke prikkels kunnen het verwerken van informatie bemoeilijken. Bij zintuiglijke overbelasting (zintuiglijke overprikkeling) kan het daardoor nog moeilijker worden om gesprekken te volgen, de aandacht vast te houden en tijdig te reageren.

Vertraagde informatieverwerking en verschillende vormen van overprikkeling kunnen elkaar zo versterken.

Tips voor naasten en de omgeving

Download en print dit ezelsbruggetje uit. Je kunt het geven aan iemand die te snel en te veel praat.

• Houd rekening met een trager denktempo. Geef iemand meer tijd om informatie te begrijpen, te reageren of iets uit het geheugen op te halen.

• Besef dat luisteren vaak vermoeiender kan zijn dan spreken. Houd gesprekken daarom kort als dat nodig is.

• Spreek in korte, duidelijke zinnen. Vermijd lange zinnen met bijzinnen. Die belasten het werkgeheugen extra.

• Gebruik en benadruk belangrijke steekwoorden. Zo wordt de boodschap gemakkelijker te volgen.

• Wees concreet. Vermijd onnodig abstracte begrippen en verduidelijk woorden die meerdere betekenissen kunnen hebben.

• Let op met humor, sarcasme, ironie en dubbelzinnigheid. Sommige mensen met hersenletsel nemen uitspraken letterlijk of hebben meer tijd nodig om de betekenis te begrijpen.

• Let op oogcontact en gezichtsuitdrukkingen. Soms kun je aan iemands blik of fronsen merken dat diegene moeite heeft om informatie te begrijpen of nog nadenkt. Vraag zo nodig om een korte samenvatting.

• Herken tekenen van vermoeidheid. Bijvoorbeeld gapen, in de ogen wrijven of wegkijken tijdens een gesprek.

• Help in gezelschap. Merk je dat iemand te snel praat? Vraag diegene dan om het spreektempo aan te passen.

• Ondersteun je uitleg waar nodig met afbeeldingen. Een plaatje kan soms meer duidelijk maken dan woorden.

• Houd rekening met de belastbaarheid. Is iemand moe? Stel een ingewikkeld gesprek dan liever uit.

• Vermijd tijdsdruk. Geef voldoende tijd om te reageren en leg geen onnodige deadlines op.

• Beperk afleidende prikkels. Denk aan achtergrondgeluiden, bewegingen, fel licht of andere storende prikkels.

Lees de blog van Jet van Swieten over de dagelijkse praktijk van vertraagde informatieverwerking.

Reclame