Neurofatigue

Moe zijn, onbelastbaarheid na hersenletsel 

 

Moe moe moe, dat is wat de mens met hersenletsel vaak ervaart.

Alles kost inspanning. De dagenergie is vaak al na twee uren helemaal op. Er zijn veel hersenletselgetroffenen die slapeloosheid of een slaapstoornis daarboven óp hebben. Een andere groep hersenletselgetroffenen hebben juist een vergrote slaapbehoefte. Maar de overeenkomst is de ERGE VERMOEIDHEID. Dat fenomeen wordt ook wel neurofatigue genoemd.

 

Mentale moeheid is anders dan fysieke moeheid

Bij fysieke moeheid kunnen we allemaal wel een beeld krijgen. Moe na sporten, na een stevige wandeling, na inspannende lichamelijke arbeid, na huishoudelijk werk en dergelijke.

 

Mentale moeheid komt bij denkprocessen, studeren en informatie verwerken, intensief televisie kijken, computer actviteiten doen, maar ook bij problemen oplossen, interpreteren van het gedrag van andere mensen en logisch nadenken.

Een gezond mens kan mentaal moe zijn van al dit soort taken als het maar intens en lang genoeg duurt. Gezonde mensen kunnen ook op een punt komen dat ze geïrriteerd raken als de 'energie' op is, en al helemaal als die mentale activiteit gevuld was met geluid. Het lijkt dan alsof je geen radio of tv of dergelijke meer kunt verdragen.

 

Bij hersenletselgetroffenen is dat vele malen érger. De mentale energie is al na korte tijd op. Zij gebruiken méér hersendelen om de omweg te maken langs het getroffen gebied, afgestorven hersengebied om toch tot een mentale activiteit te komen.

None animated GIF

Het is te vergelijken met een gezond iemand die niet alleen moet multitask-en in vijftien taken, maar daarbij ook moet autorijden in dikke mist met 180 km. en tegelijkertijd een muziekstuk moet analyseren waar de halve noten en valse noten zitten.

Dat is onmogelijk...als daarbij de kinderen op de achterbank een vraag stellen over het jaartal dat Karel de Grote stierf...kan je misschien iets invoelen van het kortere lontje...dat is moeheid + overvraagd zijn en onvermogen bij elkaar.

 

Zo ongeveer zal de situatie vergelijkbaar kunnen zijn met hoe iemand met hersenletsel de dag ervaart... 

Het overbelasten van je hersenen op deze manier kost veel aandacht capaciteit: veel concentratie en verdeelde aandacht. Het kan spanning opbouwen en een basisemotie als een "vecht of vlucht" reactie..

Bij de éne mens kan dat tot paniek leiden, bij de ander tot en woede-uitbarsting, bij weer een ander een totaal ineenzakken in uitputting.

 

Méér hersenactiviteit bij mensen met hersenletsel

Wetenschappers hebben ontdekt dat er bij een hersenletselgetroffene méér hersencellen werken. Zij gaan niet efficiënter om met de capaciteit die ze hebben maar bij informatie verwerken gaan méér zenuwcellen activiteit vertonen.

Zij proberen méér onderlinge verbindingen aan te leggen.

1-electricity-in-the-brain.large.jpg

Er zijn meer hersengedeeltes betrokken bij activiteiten dan voor het hersenletsel. Dat verschil is te zien met PET scans. Hersengedeeltes die normaal gesproken weinig activiteiten vertonen bij het verrichten van een activiteit worden na een hersenletsel wèl actief betrokken bij het denkproces.

 

 

Dit vergt vele omleidingen en energie. Daarom is de reactie vaak iets trager bij een hersenletselgetroffene en vergt het méér energie. Voor elk hersensignaal tussen hersencellen is elektriciteit nodig dat opgewekt moet worden en dát kost energie waar iemand moe van kan worden.

 

Te lang door geknokt... uitgeput!

Het komt vaak voor dat mensen totaal uitgeput raken voordat zij er achter komen dat het eerder opgelopen hersenletsel, de oorzaak is voor het 'opbranden'. Deze mensen hebben te lang 'op de tenen' gelopen en door geknokt om terug te keren naar het oude niveau. 

Niemand krijgt een handleiding bij het hersenletsel mee...door vallen en weer opstaan komen mensen erachter dat het oude niveau van fit voelen en sterk inzetbaar niet meer gehaald wordt.

 

Definitie van vermoeidheid in de wetenschappelijke literatuur: “het besef van een verminderde capaciteit voor lichamelijke en/of mentale arbeid, veroorzaakt door een evenwichtsverstoring in de aanwezigheid, het gebruik en/of herstel van energie die nodig is om activiteiten uit te voeren” Aaronson et al. (1999) Vergelijk jezelf maar met een oude batterij die elke keer nog maar voor 35% oplaadt.

gevaaroverjegrenzengaanNAH.jpg

Al met al......Hersenletsel = Topsport. Het verdient dat respect.

 

Na inspanning altijd ontspanning / Hersteltijd inbouwen 

Er zijn verschillende strategieën om de balans tussen inspanning en ontspanning te vinden en om uitleg te geven aan je omgeving. We bespreken op drie pagina's de:

  Voorbeeld lege accu theorie:

a.jpg

 

Verbeten volhouden

Let op verhoogde en intensere activiteitensnelheid. Alsof iemand verbeten is om vol te houden. Dat lijkt op een 'standje overdrive'. Dat wordt vaak gezien bij mensen die voor het hersenletsel gewend waren om alles maar vol te houden. 

Deze eigenschap is na het hersenletsel vaak versterkt en de rem is dan zoek. Bij deze mensen is de kans op uitputting en burn-out erg groot. 

 

  • Let op een verhoogde en intensere activiteitensnelheid. Dat zijn signalen dat iemand op de tenen loopt om een taak toch af te krijgen of om vol te houden vanwege sociale druk.

 

  • Veel mensen met hersenletsel kunnen zichzelf niet meer doseren of begrenzen.Dat is geen falen het is een gevolg van het kapotte brein.

 

  • Als de vermoeidheid forse hinder geeft in het dagelijks leven is het goed om dit met de huisarts of revalidatiearts te bespreken. Eventueel kan de arts met lichamelijk onderzoek of bloedonderzoek nagaan of er naast hersenletsel nog andere aandoeningen spelen.

 

  • Indien mogelijk is bewegen en sporten gezond– binnen de eigen mogelijkheden.

     

  • Soms is het goed om de vermoeidheid eens nader te bekijken met (neuro)psychologische begeleiding of met een behandelmodule via een zorgaanbieder. 

 

  • Bij ernstige vermoeidheid bij overprikkeling is het goed de overprikkelingsvormen te inventariseren o.a. middels onze enquête, de eigen signalen van overprikkeling te herkennen, tijdig te stoppen, rust in te plannen, structuur handhaven en vluchtplekken en vluchtalternatieven vooraf bedenken. Zie meer tips bij overprikkeling ... De suggestie dat iemand "maar oordopjes in moet doen", is een onderschatting van dit ernstige uitputtende probleem bij hersenletsel.

 

  • Als er thuiswonende kinderen zijn, krijgen deze ook met de vermoeidheid van de ouder te maken. De ouder kan zich daar schuldig over voelen of er vragen over hebben, zoals ’kunnen ze het wel aan?, of: ’waarmee kan ik ze allemaal belasten’? De ouder kan proberen te bekijken wat men nog wél voor de kinderen kan betekenen.

 

    • Het kan prettig zijn om contact met lotgenoten te hebben. Naast het vinden van herkenning en het delen van ervaringen, kan men van elkaar leren hoe men met de vermoeidheid omgaat. 

     

    • Voor de hersenletsel-getroffene is het belangrijk om niet te hoge eisen aan zichzelf te stellen, als de energie beperkt is. Het aantal dingen dat men op één dag doet, dient aangepast te worden aan de hoeveelheid energie die men heeft.

     

    • Regelmatig kiezen voor de dingen die men leuk vindt, levert vaak ook wat meer energie op.

    bronnen: hersenletsel-uitleg.nl, revalidatiecentrum dehoogstraat.nl, Cognitietherapie (Joke Heins, Roos Sevat, Corine Werkhoven), nebasnsg.nl, CVA-vereniging