Apraxie

Door hersenletsel kan het voorkomen dat iemand niet goed meer alledaagse handelingen doelgericht kan uitvoeren, terwijl een eventuele opdracht wel wordt begrepen.

1-apraxie-493x200.large.jpg

Dit komt niet voort uit verlamming of onhandige coördinatie. Ook niet door het neglect of gezichtsuitval of onwil. Deze handelingen konden vóór het hersenletsel, wèl worden uitgevoerd.

 

Dit onvermogen heet apraxie. Zo lukt het dan niet meer om allerlei heel gewone, alledaagse handelingen bijvoorbeeld bij het verzorgen van zichzelf, uit te voeren.

 

Dit kan komen door een stoornis in de planning en volgorde (ideatoire apraxie), maar ook door een stoornis in het hanteren van voorwerpen (ideomotore apraxie). In sommige gevallen kan iemand een complexe handeling wel imiteren direct nadat hij deze gezien heeft, maar kan vervolgens deze niet uitvoeren op een later tijdstip. Het nadoen kan dus intact zijn terwijl opdrachten of spontane acties niet kunnen worden uitgevoerd.

 

 

  Moeite met nadoen van beweging.

 

Een andere mogelijkheid is dat iemand met apraxie onbewuste handelingen wél kan uitvoeren, maar bewúst ingezette bewegingen niet. Voorbeeld: aan je oor krabbelen bij jeuk maar het nadoen naar een voorbeeld lukt niet.  Een mildere vorm van apraxie wordt dyspraxie genoemd.

Het te lang door gaan met een handeling of het maar blijven herhalen heet persevereren, dat is een vorm van apraxie. Omgekeerd is de impersistentie, wanneer iemand een beweging niet kan vol houden.

 

Er wordt van verbale apraxie gesproken als de spieren van de mond niet juist kunnen worden aangestuurd om woorden te vormen. De spieren werken echter nog goed.

Vaak zie je mengbeelden.

IDEATOIRE APRAXIE

Bij wassen en aankleden hebben wij van jongs af aan een bepaalde volgorde aangeleerd. Bij mensen met ideatoire apraxie, (de verstoorde volgorde hanteren) zie je dat iemand vergeet water in het koffiezetapparaat te doen of het hemd over de jurk heen aantrekt of twee broeken over elkaar heen.

De kleren op een stoel leiden tot verbijstering omdat iemand niet weet hoe en waar hij moet beginnen. Een methode om hiermee om te gaan is om de kleding altijd volgens een vaste volgorde klaar te leggen. Als dan aangewezen wordt aan welke kant begonnen moet worden, lukt het vaak nog wel.
Het plannen van de opeenvolgende bewegingen is verloren gegaan.
Het letsel zit in de pariëtale kwab.

 

CONSTRUCTIEVE APRAXIE

Bij deze vorm van apraxie is het ruimtelijke aspect van een handeling verstoord waardoor iemand bijvoorbeeld niet goed kan (na-)tekenen of eenvoudige figuren kan construeren / iets in elkaar kan zetten.

LIMB KINETISCHE APRAXIE

Bij deze apraxie is er het onvermogen om nauwkeurige of exacte bewegingen te maken met een vinger, een arm of een been. Een voorbeeld is het onvermogen om een schroevendraaier te gebruiken ondanks het feit dat de betrokken persoon begrijpt wat er gedaan moet worden en in verleden wel bijvoorbeeld met schroevendraaiers heeft gewerkt. 

BUCCOFACIALE OF OROFACIALE APRAXIE

Bij deze vorm van apraxie kan de persoon bewegingen van het gezicht; lippen, tong, ogen niet goed uitvoeren als hem wat gevraagd wordt. Denk aan fluiten, tong uitsteken, fluisteren, knipperen met de ogen.

IDEOMOTORE APRAXIE

Bij een ideomotore apraxie weet iemand wel waarvoor het voorwerp gebruikt wordt, maar kan hij niet bedenken welke juiste bewegingen hij daarbij moet maken.

Hierdoor lijkt iemand erg onhandig. Bij het doorsnijden van een boterham wordt bijvoorbeeld het mes met snijvlak omhoog gehouden of in paats van een boterham te smeren wordt geprakt.

Het dichtknopen van een overhemd kan moeilijk gaan omdat diegene niet weet hoe hij zijn vingers moet gebruiken om de knoop door het knoopsgat te krijgen of bij het veters strikken de lus. 

 

1-ideomotore-apraxie-linker-hersenhelft.large.jpg

Ideomotore apraxie linker hersenhelft

 

FILMPJE OVER IDEATOIRE APRAXIE

 

Filmpje over ideatoire apraxie ↑

 

Filmpje over iemand met apraxie én afasie. Hij vertelt in de 4e minuut over zijn problemen met apraxie:↓

APRAXIE SAMEN MET AFASIE

Vaak komt apraxie tegelijk voor bij afasie. Diegenen die alleen afasie hebben zijn in staat om nog een relatief normaal leven te leiden, maar komt daarbij een aanzienlijke apraxie dan is iemand bijna altijd afhankelijk.

TIPS BIJ APRAXIE

Het kan soms helpen voor de persoon met apraxie als de handeling in deel handelingen wordt opgesplitst of als handelingen worden vereenvoudigd.

Ook helpen concrete aanwijzingen die gegeven worden tijdens het uitvoeren van een handeling. Iemand kan gebaat zijn als alles in de juiste volgorde wordt klaargelegd of als er plaatjes worden gebruikt of pictogrammen in de vorm van een stappenplan.

Belangrijk is om geduld te hebben en iemand de tijd te geven. Ook moet men aansluiten bij de opgebouwde (levens-)gewoontes van de persoon met apraxie.

 

Ondersteuningsmanier Voorbeeld
Vragen om een activiteit uit te voeren Op het moment dat uw partner/naaste voor de wastafel zit om te wassen, vraagt u of hij/zij het bovenlichaam wil wassen. Op deze manier helpt u bij het opstarten
Vragen stellen over de handeling Als uw partner/naaste geen aanstalten maakt om te beginnen, vraagt u: "wat heb je nodig?"
De vraag verduidelijken door middel van gebaren Het maken van een wasbeweging
De activiteit samen beginnen Samen de kraan open zetten door de hand van uw partner/naaste te pakken en te begeleiden naar de kraan
Plaatjes laten zien van de activiteit Als u samen koffie gaat zetten, bekijk dan eerst de plaatjes van koffie zetten
Voorwerpen die nodig zijn klaarleggen, eventueel in de juiste volgorde De koffie, de filter klaarzetten
De voorwerpen aanwijzen Bij het aankleden kunt u de kledingstukken aanwijzen
De voorwerpen aangeven Bij het aankleden kunt u de kledingstukken aangeven
Telkens zeggen wat er vervolgens gedaan moet worden Bij het aantrekken van een blouse zegt u: pak de blouse, open de knopen, doe de arm in de mouw, etcetera
Aan elkaar laten weten hoe de activiteit is verlopen Bespreek zowel de deelhandelingen die goed verliepen als de deelhandelingen die problemen opleverden

 

Download hier de PDF folder over Apraxie

Nog meer leesvoer over Apraxie PDF van de Kennisbank

 


 

De reclame onderaan deze site is NIET van onze sit

Bronnen:

Hugo Liepman Heilman en Rothi, model van apraxie,  ergotherapie richtlijn voor diagnostiek en behandeling van apraxie bij CVA-clienten, neuropsychologische behandeling.nl, hersenstichting nederland, slotervaartziekenhuis behandeling na een beroerte, btsg bibliotheek innovatie in ouderenzorg, St Lievensziekenhuis neurologie, Zorgtraject OVL, Logopedie.nl, Apraxie.org, Slingeland ziekenhuis ergotherape, M.T. Banich (2004). Cognitive Neuroscience and Neuropsychology. 2e editie. Houghton Mifflin Cie en J.B.M. Kuks, J.W. Snoek, H.J.G.H. Oosterhuis. Klinische Neurologie 15e druk, Bohn Stafleu Van Loghum, Houten, 2003, ISBN 90-313-4028-6 National Aphasia Association, NIH/National Institute of Neurological Disorders and Stroke, Adams, Principles of neurology Hersenletsel-uitleg.nl