Aandacht en Concentratie

Aandachtsproblematiek is één van de meest voorkomende klachten na hersenletsel. Aandacht is ontzettend belangrijke cognitieve functie die ingezet wordt bij bijna alles wat we doen. Dat vergt behoorlijk wat van de hersenen.

De hoeveelheid aandacht die we kunnen opbrengen is dan ook beperkt: 

  • in het aantal zaken die we op een bepaald moment aandacht kunnen geven (het aandachtsveld).
  • in de tijd waarin we de aandacht kunnen vasthouden.

Er zijn dan ook verschillende vormen van aandacht.

De problematiek kan zich uiten bij deze aspecten van aandacht:

 

  1. Gerichte aandacht

Met gerichte aandacht bedoelen we het vermogen om relevante van irrelevante informatie te onderscheiden. Bij gerichte aandacht worden onbelangrijke details onderdrukt om volledig gefocust te zijn op wat op dat moment belangrijk is. Een voorbeeld van gerichte aandacht in het dagelijks leven is het luisteren naar je gesprekspartner, terwijl er een radio in de achtergrond speelt.

 

  1. Volgehouden aandacht

Volgehouden aandacht is het proces om je aandacht voor een langere tijd ergens op te richten. Naarmate de tijd vordert is het moeilijker het is om de volgehouden aandacht vast te houden. Een dagelijks voorbeeld van volgehouden aandacht is het uittypen van een lang stuk tekst.

 

  1. Het verschuiven van aandacht

Het verschuiven van aandacht houdt een wisseling in van hetgeen dat je aandacht heeft. De aandacht voor de ene bezigheid zal vaak moeten plaatsmaken voor het aandachtig uitvoeren van een volgende bezigheid.

Flexibiliteit is daarom enorm belangrijk bij het verschuiven van je aandacht. Een voorbeeld is het opnemen van de rinkelende telefoon terwijl je aan het koken bent.

 

  1. Verdeelde aandacht

Verdeelde aandacht is je aandacht op meerdere dingen tegelijkertijd richten. Bij verdeelde aandacht gaat het vaak over multitasken. Een voorbeeld uit het dagelijks leven is autorijden, terwijl je naar de radio luistert.

Problemen met aandacht na hersenletsel.

Na hersenletsel kunnen er problemen ontstaan met elk van deze vier aandachtsvormen. Aandachtsprocessen komen bij heel veel dagelijkse bezigheden aan de orde. Het is daarom niet verwonderlijk dat aandachtsproblemen van invloed zijn op het vermogen om te werken, studeren of zelfs om thuis te kunnen blijven wonen.

De volgende punten zijn een aantal voorbeelden van hoe problemen met aandachtsfuncties zich kunnen uiten:

 

  • Snel worden afgeleid; verhoogd afleidbaar, problemen met concentreren. Dit is één van de oorzaken waardoor iemand zich moeilijk  kan afsluiten voor irrelevante prikkels (zoals geluiden) in de omgeving. Het volgen van een gesprek in een rumoerige ruimte kan daardoor bijvoorbeeld tot overprikkeling leiden.

  • Moeite hebben met het onthouden van wat er wordt gezegd of gedaan wordt.

  • Moeite hebben met het uitvoeren van meer dan één taak tegelijk.

  • Alles ervaren als een overdaad aan informatie.

  • Trager in het opnemen en begrijpen van informatie dan voor het hersenletsel.

  • Moeite hebben met het richten van de aandacht op een gesprek, activiteit of een oefening.

  • Onvermogen de aandacht te verdelen. Zo kan het lastig zijn om een gesprek te voeren tijdens de afwas. Ook kan het lezen van een boek terwijl de radio aanstaat een inspanning zijn.

  • Concentratieproblemen kunnen ertoe leiden dat iemand lichtelijk verward over kan komen.

  • Vermoeidheid, hoofdpijn en duizeligheid en tot lagere niveaus van presteren. 


De problemen met aandacht kunnen ook wisselend zijn. Zo kunnen de aandachts- en concentratieproblemen bijvoorbeeld in het geval van vermoeidheid meer op de voorgrond treden.

Omdat aandachtsprocessen zo algemeen zijn, treden problemen met andere cognitieve functies vaak gelijktijdig op wanneer aandachtsfuncties zijn aangedaan. Met name aandachts- en geheugenproblemen gaan vaak samen.

Als je niet voldoende aandacht voor iets kan opbrengen, is het ook logisch dat het minder goed onthouden wordt.


Hersengebieden betrokken bij aandacht en concentratie

 

De laterale intrapariëtale cortex (gebied in de pariëtale kwab) controleert en filtert op ieder moment dat wat wèl en níet belangrijk is om aandacht aan te besteden. Deze regio stimuleert vervolgens het mediale temporale gebied. Daar vindt de verwerking van visuele informatie plaats en wordt bepaald welke visuele informatie bewuste aandacht krijgt.

Als de  laterale intrapariëtale cortex beschadigd is, kan de visuele aandacht verminderd raken en problemen geven met het concentratievermogen. Er zijn ook aanwijzingen dat de kleine hersenen (het cerebellum), ook betrokken zijn bij aandacht en concentratie. Schade aan de kleine hersenen kan dus ook tot concentratieproblemen leiden.  

Tips om je aandacht te verbeteren

 

  • Verminder  mogelijke afleidingen in de omgeving.

  • Plan veeleisende taken op de tijden waarop je energieniveau en alertheid optimaal zijn. Bij de meeste mensen is dat vroeg in de ochtend, maar leer jezelf hierin kennen: als je bijvoorbeeld een slechte slaper bent, ben je wellicht later op de dag alerter.

  • Vraag je af wat je afleidt en waardoor je aandacht afzakt en maak daar notitie van. Noteer ook strategieen die werken om je aandacht vast te houden.

  • Oefen het verbeteren van je concentratie. Gebruik bijvoorbeeld een timer om in kleine stapjes langer geconcentreerd te werken. Probeer daarbij verschillende strategieën om te bepalen welke het meest effectief is in verschillende situaties.

  • Plan taken in een eenvoudige stap-voor-stap benadering.  

  • Neem regelmatig rustpauzes, haal diep adem en maak tijd voor lichamelijke en geestelijke ontspanning. Hierbij is te denken aan een koffiepauze, even praten met vrienden, een dutje doen, of een stukje wandelen

  • Maak gebruik van planning en geheugen app's (pictogenda, pictoplanner, remember the milk, Assist helpt, de werk app).

  • Maak aantekeningen en bewaar die op vaste plaatsen. 

  • Praat af en toe eens hardop om gedachten en acties te monitoren.
  • Oefen verschillende strategieën om te bepalen welke het meest effectief is in verschillende situaties. Vraag dan aan jezelf wat je afleidt, waardoor je aandacht afzakt en noteer dat. Noteer ook wat je wel moet doen om een strategie te laten werken. Of wat je volgende keer anders moet doen.

 

Mensen met een traumatisch hersenletsel vertonen met name problemen met aandachtstaken die onder tijdsdruk moeten worden uitgevoerd (gerichte en verdeelde aandacht).

 

Ongeveer 40% van de mensen met een CVA (beroerte) vertoont in meer of mindere mate stoornissen en beperkingen in de aandachtsfuncties. 

 

3-Collages120.jpg
Het gevoel dat alles teveel is...

Deze problemen kunnen in het dagelijks leven invloed hebben op het vermogen om te leren en om informatie te onthouden.
Het kan er voor zorgen dat iemand zich gefrustreerd voelt en een 'kort lontje' ervaart.
Het kan een gevoel geven dat alles teveel is.

Ook kan een concentratieprobleem ertoe leiden  dat iemand lichtelijk verward over kan komen. Het kan leiden tot vermoeidheid, hoofdpijn en duizeligheid en tot lagere niveaus van presteren.