Kennissite gemaakt door professionals en ervaringsdeskundigen sámen. Erkend door universiteiten, Hoge Scholen, zorgprofessionals en patiëntenorganisaties. Winnaar Gouden Speld van Verdienste voor opvallend goed werk voor NAH

Home » Informatie » Anatomie uitleg » Het zenuwstelsel

Het zenuwstelsel


Het zenuwstelsel is opgedeeld in meerdere "systemen":

  • Het centrale zenuwstelsel: hersenen en ruggenmerg (roze op de afbeelding hieronder)
  • Het perifere zenuwstelsel: zenuwbanen in het lichaam en ganglions  (geel op de afbeelding hieronder) Het perifere zenuwstelsel bestaat uit motorische en sensorische zenuwen:
    • motorische zenuwen. Deze geven informatie van de hersenen aan de spieren door.
    • sensorische zenuwen. Deze voorzien de hersenen van informatie over zaken als pijn, warmte, kou, positie van ledematen of over hoe iets eruit ziet.

Een netwerk van zenuwen (perifere en autonome zenuwen) verzorgt de communicatie tussen hersenen en ruggenmerg en de rest van het lichaam. Dit netwerk ligt buiten het centrale zenuwstelsel en vertakt zich door het hele lichaam, en omsluit organen.

Daarna zijn er nog opdelingen in:

  • autonoom zenuwstelsel.  Autonoom =zelfstandig, onwillekeurig zenuwstelsel regelt automatisch vrijwel alle onbewuste functies en processen in je lichaam.
  • somatisch zenuwstelsel. Dat controleert de interactie met de buitenwereld. Het regelt bewuste waarneming, de willekeurige bewegingen en verwerking van opgenomen informatie.

Het autonome zenuwstelsel is weer opgesplitst in:

  • sympatisch zenuwstelsel (actie!)
  • parasympathisch zenuwstelsel (rust!)

Het autonome zenuwstelsel bevat de rem en het gaspedaal van het lichaam

Het sympatische en parasympatische zenuwstelsel maken dus beide deel uit van het autonome zenuwstelsel. Dat betekent dat het automatisch gaat, zonder dat je er over na hoeft te denken... Bijvoorbeeld je ademhaling, bloeddruk, spijsvertering enzovoorts.

Gelukkig kunnen we toch in dat automatisch werkende zenuwstelsel ergens invloed uitoefenen om het lichaam in de rust en in de herstel-stand te krijgen. De invloed is beperkt en kan niet het lichaam genezen, maar het kan wel de rust bevorderen en herstel van de dag geven.


Je kan deze twee systemen zien als de rem en het gaspedaal van het lichaam. Als het ene actief is, is het andere in rust en omgekeerd.

 

  • ACTIE ! Het sympathische zenuwstelsel: Het zenuwstelsel dat zorgt dat je in actie kan komen. Dat je inspanning kan leveren, maar dat ook bij stress actief is. 
  • RUST! Het parasympathische zenuwstelsel: Het zenuwstelsel dat zorgt voor de ontspanning en dat zorgt voor herstel van het lichaam.

 

Via de ademhaling kan het parasympathische zenuwstelsel in gang gezet worden. Zo kan een overactief of zelfs overprikkeld lichaam en brein even herstellen van de dag of van de actie.

Het is belangrijk om het verschil te leren kennen tussen borst- en buikademhaling.

 

De buikademhaling geeft het lichaam rust.
De borstademhaling is bedoeld om in actie het lichaam snel zuurstof te leveren, maar houdt het lichaam in de acties en stress stand als iemand in rust 'hoog' blijft ademen.
Leg beide handen op de buik en voel dat de buik omhoog komt in plaats van de borstkas.

 
Wie rustig ademhaalt, door de neus in, en lange uitademingen doet zet het lichaam in de rust en herstel stand.
Hoe rustiger je ademt, (buikademhaling) hoe rustiger het lichaam wordt.
Zo effectief kan het zijn!

 

Normaal gesproken is het sympathische en het parasympathische zenuwstelsel in balans, maar mensen met hersenletsel ervaren veel meer stress in hun leven door de zichtbare en onzichtbare beperkingen of overprikkeling waar zij mee te dealen hebben.

 

Zij leven als het ware permanent in de "vecht- of vlucht, actie! modus" met een ingedrukt gaspedaal met als gevolg een verhoogd energiegebruik door verhoogde hartslag, hoge bloeddruk, vertraagde spijsvertering, stress, gespannen schouders- en nek.

Bij voortdurende stress produceert het lichaam continu stresshormonen waardoor ook het zenuwstelsel kan veranderen. Dat kan voorts leiden tot klachten als maagproblemen, auto-immuunsysteemverandering , hart- en vaatziekten, een beroerte (met name bleek uit een Finse studieherseninfarcten), spierfunctieverandering, verstoring van slaap en slaapproblemen, depressie, burn-out of angststoornissen.
Mensen met een burn-out blijken ook vaker te ademen dan een gemiddeld mens bewees wetenschappelijk onderzoek.

Er zijn veel hersenletselgetroffenen die in een continue staat van uitputting verkeren door chronische overprikkeling*.[bron enquêtes hersenletsel-uitleg]
Op dat moment komt het lichaam in een vicieuze cirkel: disbalans levert disbalans.

 

Het aanleren van rustige buikademhaling zou mogelijk, naast alle andere maatregelen om rust en regelmaat in het leven van iemand met hersenletsel te brengen, een klein beetje verlichting kunnen geven.

Het centraal zenuwstelsel uitgesplitst:

Ruggenmerg
Hersenen Oude achterhersenen
(Rhombencephalon)
Myelencephalon Verlengde merg
Achterhersenen
(Metencephalon)
Pons, Kleine hersenen (Cerebellum), Vierde ventrikel
Middenhersenen (Mesocephalon) Vierheuvelenplaat, Crus cerebri, Pretectum, Aquaduct van Sylvius
Voorhersenen 
(Prosencephalon)
Tussenhersenen
(Diëncephalon)
Epithalamus, Thalamus, HypothalamusSubthalamus, Hypofyse, Pijnappelklier of Epifyse, Derde ventrikel
Eindhersenen
(Telencephalon)
Basale ganglia, Rhinencephalon, Amygdala, Hippocampus, Neocortex, Zijventrikels

De 12 hersenzenuwen en hun ligging

Er zijn 12 paar hersenzenuwen die rechtstreeks uit de onderkant van de hersenen komen en 31 paar ruggenmergzenuwen.

 

De hersenzenuwen verbinden de hersenen vooral met de hoofd en nekstreek. De ruggenmergzenuwen splitsen zich steeds verder op in vertakkingen door het hele lichaam.

De oudste hersenzenuw, de reukzenuw, is de Ie hersenzenuw en deze is omhuld door het hersenvlies. De reukzenuw vertrekt van de olfactory bulb binnen de schedel en gaat door het zeefbeen (cribriform plate) om te eindigen in de opperhuid (epithelium) van het reukorgaan. Ook het hersenvlies rond de reukzenuw gaat mee door het zeefbeen en eindigt aan het epitheel van het reukorgaan.

Nummer en

Latijnse naam

Engelse naam Nederlandse naam
I nervus olfactorius olfactory nerve reukzenuw
IIe nervus opticus optic nerve optische zenuw
IIIe nervus oculomotorius oculomotor nerve oogbewegingzenuw
IVe nervus trochlearis trochlear nerve uitwendige oogzenuw
Ve  nervus trigeminus trigeminal nerve drielingzenuw
VIe  nervus abducens abducens nerve zijwaarts oogbewegingzenuw
VIIe nervus facialis facial nerve aangezichtszenuw
VIIIe n. vestibulocochlearis vestibulocochlear n binnen-oor zenuw
IXe  n. glossopharyngeus glossopharyngeal n keelholte zenuw
Xe nervus vagus vagus nerve zwervende zenuw
XIe nervus accessorius accessory nerve spraak- en slikzenuw
XIIe nervus hypoglossus hypoglossal nerve ondertongzenuw

By BruceBlaus. When using this image in external sources it can be cited as:Blausen.com staff (2014). "Medical gallery of Blausen Medical 2014". WikiJournal of Medicine 1 (2). DOI:10.15347/wjm/2014.010. ISSN 2002-4436. - Own work, CC BY 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=28761813

De uitleg over de 12 hersenzenuwen wordt uitgelegd op de pagina neurologisch onderzoek.