Bij dysartrie is het spreken moeilijker doordat de spieren die nodig zijn voor de spraak niet goed worden aangestuurd of gecontroleerd. Iemand weet wat die wil zeggen, maar het lukt niet altijd om de woorden duidelijk uit te spreken.

De spraak kan onduidelijk, traag, monotoon, zacht of nasaal klinken. Soms klinkt het alsof iemand dronken is, terwijl dat niet zo is. Ook kunnen het spreektempo en de verstaanbaarheid wisselen.

Dysartrie is een neurologische spraakstoornis. De oorzaak ligt in een verstoring van de aansturing van de spieren van onder andere de lippen, tong, kaak, het gehemelte en de stembanden. Hierbij kunnen spierkracht, spierspanning, coördinatie en bewegingscontrole aangedaan zijn. Er hoeft dus geen sprake te zijn van spierverlamming.

Dysartrie kan plotseling ontstaan, bijvoorbeeld na een beroerte of ander hersenletsel. Ook kan dysartrie ontstaan bij neurologische aandoeningen zoals multiple sclerose (MS), de ziekte van Parkinson en amyotrofische laterale sclerose (ALS).

Dagelijkse problemen

Je wilt wat zeggen maar je hebt grote moeite met een juiste uitspraak van de woorden. Je spraak is onduidelijk, monotoon en nasaal. Ook kan het volume van je stem te zacht zijn of lijkt het alsof je een dronkenmanspraat hebt.

Bij dysartrie is er in het algemeen weinig controle over de spraak doordat er een probleem is met de coördinatie (het gebruik van) de spieren van de lippen, tong, gehemelte en stembanden. Of omdat er een spierverlamming is.

Dysartrie kan op heel veel verschillende manieren ontstaan. Zo kan het plotseling ontstaan na bijvoorbeeld een CVA (beroerte), een hersentumor of andere hersenbeschadiging. Het kan ook ontstaan door een progressieve ziekte zoals Multiple sclerose (MS), de ziekte van Parkinson en Amyotrofische Lateraal Sclerose (ALS).

Dagelijkse problemen

• Onduidelijke tot onverstaanbare spraak
• Verandering in het spreektempo: iemand gaat steeds sneller praten of spreekt
  juist erg langzaam en slepend   
• Eentonige spraak: alles wordt op één toon gezegd en woorden in een zin krijgen onvoldoende of geen klemtoon
• Te hoog of te laag stemgeluid
• De stem kan hees klinken of heel erg zacht zijn
• Oppervlakkige en krachteloze ademhaling of juist heel hoorbaar in- en uitademen
• Het ongewild herhalen van lettergrepen, woorddelen of zinsdelen (niet te verwarren met stotteren).
• De spraak kan haperend klinken door het los van elkaar uitspreken van lettergrepen of de lettergrepen kunnen juist te veel in elkaar overvloeien.

Hersengebieden betrokken bij dysartrie

Bij dysartrie kunnen verschillende hersengebieden en zenuwbanen betrokken zijn die de spraakspieren aansturen en hun bewegingen regelen.

Voorbeelden zijn de motorische schors, de basale ganglia, de kleine hersenen en de hersenstam. Ook beschadiging van zenuwbanen die deze gebieden verbinden, kan dysartrie veroorzaken.

Welke gebieden zijn aangedaan, bepaalt mede hoe de spraakstoornis zich uit.

Mogelijke betrokken gebieden zijn bijvoorbeeld de motorische schors, de basale ganglia en de kleine hersenen. Ook beschadiging van de zenuwbanen en zenuwen die de spraakspieren aansturen, kan dysartrie veroorzaken.

Tips voor mensen met dysartrie

• Neem de tijd om te spreken. Probeer niet te snel te praten.

• Las pauzes in. Vermoeidheid kan de verstaanbaarheid verminderen.

• Kies voor belangrijke gesprekken bij voorkeur een moment waarop je voldoende energie hebt.

• Gebruik zo nodig ondersteunende communicatie, zoals schrijven, typen of een tekst-naar-spraak-app.

• Een logopedist kan helpen bij het vinden van passende manieren om de verstaanbaarheid en communicatie te verbeteren.

Tips voor gesprekspartners

• Geef iemand de tijd om te spreken en maak zinnen niet zomaar af.

• Zorg voor een rustige omgeving met zo min mogelijk achtergrondgeluid.

• Heb je iets niet verstaan? Vraag dan om herhaling of controleer wat je denkt te hebben gehoord.

• Blijf de persoon rechtstreeks aanspreken, ook wanneer die een communicatiehulpmiddel gebruikt.

• Stel zo nodig gerichte vragen waarop met ja of nee kan worden geantwoord.

• Verwar moeite met spreken niet met moeite met denken of begrijpen.

Dysartrie, spraakapraxie én afasie kunnen alle drie gelijktijdig voorkomen na niet-aangeboren hersenletsel.