Taal- en spraakproblemen

Dit is een landingspagina voor alle onderwerpen 'taal- en spraakproblemen'. Klap het menu uit om alles te zien.

Taal- en spraakproblemen na hersenletsel

Taal- en spraakproblemen komen vaak voor na hersenletsel. Taal begrijpen en kunnen spreken zijn belangrijk voor ons contact met anderen. Wanneer dit niet meer vanzelfsprekend is, kan dat een enorme impact hebben op iemands leven.

Het begrijpen en gebruiken van taal en het produceren van spraak zijn complexe processen waarbij verschillende hersengebieden en hun onderlinge verbindingen betrokken zijn. Na hersenletsel kunnen daardoor uiteenlopende problemen ontstaan. Soms zijn deze subtiel en nauwelijks merkbaar, soms ernstig en ingrijpend.

Taal- en spraakproblemen staan bovendien niet altijd op zichzelf. Ze kunnen samengaan met andere gevolgen van hersenletsel, zoals problemen met het geheugen, de concentratie of het reguleren van emoties.


Verschil tussen spraakapraxie, dysartrie en afasie

Spraakapraxie is een neurologische spraakstoornis waarbij de planning en programmering van spraakbewegingen verstoord zijn. Iemand weet wat die wil zeggen, maar heeft moeite om de juiste bewegingen voor het spreken tot stand te brengen.

Dysartrie is een neurologische spraakstoornis waarbij de aansturing en controle van de spraakspieren verstoord zijn. Problemen met spierkracht, spierspanning of coördinatie kunnen leiden tot onduidelijke, trage, zachte of anders klinkende spraak.

Afasie is een taalstoornis door hersenletsel.



Doorlinkmenu naar specifieke pagina's. Afasie staat daarónder.

Let op!

Langzaam of vertraagd spreken kan verschillende neurologische oorzaken hebben, waaronder:

  • Dysartrie: problemen met de aansturing en controle van de spraakspieren.

  • Broca-afasie (motorische afasie): moeite met het produceren van taal, waarbij spreken vaak traag en moeizaam verloopt.

  • Spraakapraxie: problemen met het plannen en programmeren van spraakbewegingen.

Langzaam spreken is dus een verschijnsel en geen diagnose op zichzelf. Verschillende oorzaken kunnen ook samen voorkomen.

Soorten afasie

Bij taal- en spraakproblemen kom je al snel de term afasie tegen. Afasie is een verworven taalstoornis door hersenletsel, waarbij het begrijpen en/of uiten van gesproken en geschreven taal verstoord kan zijn (naar Dharmaperwira, 1990).

Afasie ontstaat meestal door beschadiging van de linkerhersenhelft, waar bij de meeste mensen de belangrijkste taalgebieden liggen. Ook beschadiging van andere hersengebieden kan afasie veroorzaken.

Het schema hieronder laat verschillende vormen van afasie en hun onderlinge samenhang zien. De aard en ernst van de taalproblemen verschillen per persoon. Na hersenletsel kan herstel optreden, zowel spontaan als door gerichte taaltherapie. De mate van herstel verschilt per persoon.

Een vereenvoudigde indeling van de klassieke afasietypen:

Vloeiend of niet vloeiend taalgebruik?

  • Een veelgebruikte indeling bij afasie is het onderscheid tussen vloeiend en niet-vloeiend spreken.

    • Bij vloeiende afasie spreekt iemand in een normaal of verhoogd tempo. De zinsbouw is vaak grotendeels intact, maar de inhoud kan onduidelijk of moeilijk te begrijpen zijn. Vloeiend spreken betekent dus niet automatisch dat de boodschap begrijpelijk is.

    • Bij niet-vloeiende afasie verloopt het spreken moeizaam en vaak langzaam, met korte zinnen en pauzes. Ook de zinsbouw kan verstoord zijn.

De afbeelding hieronder toont de klassieke vormen van afasie. De aangegeven hersengebieden zijn schematisch weergegeven. In werkelijkheid kunnen meerdere hersengebieden en verbindingen betrokken zijn:

Hieronder vind je meer informatie over verschillende soorten taal- en spraakproblemen. Over de grootste afasievormen hebben we specifieke pagina's geschreven:

Broca of motorische afasie, expressieve afasie

Wernicke's of sensorische afasie, receptieve afasie.

Volg de link naar pagina's waar we dieper ingaan op die vorm van afasie.

  • Globale afasie is de ernstigste vorm van afasie, waarbij zowel taalproductie als taalbegrip ernstig verstoord zijn. Ook bij het leesbegrip en schrijven zijn er grote problemen. Iemand kan één of een beperkt aantal uitingen (klanken, woorden of zinnen) in allerlei situaties herhalen. Dat worden 'recurring utterances' genoemd. Het gaat om steeds terugkerende, stereotiepe uitingen die niet altijd bij de situatie passen, bijvoorbeeld: "Ja, ja, ja" of "Het is me wat". Ook het begrijpen van non-verbale communicatie kan moeilijk zijn. Er is geen vloeiende spraak. Soms is communicatie mogelijk via gebaren, intonatie of gelaatsuitdrukkingen. Deze vorm van afasie komt vaak voor bij uitgebreide hersenletsels rond de sulcus lateralis in de linkerhersenhelft. Meestal zijn zowel de gebieden van Broca en Wernicke als omliggende taalgebieden betrokken. Niet-vloeiend. Auditief begrip ernstig verminderd.

  • Gemengde transcorticale afasie is een afasievorm waarbij weinig spontane taal wordt geproduceerd en het taalbegrip ernstig verstoord is. Het vermogen om woorden en zinnen van een gesprekspartner te herhalen is daarentegen relatief goed behouden. Dit herhalen kan ook onwillekeurig optreden (echolalie).

    Het letsel bevindt zich vaak in gebieden rondom de klassieke taalgebieden in de linkerhersenhelft, waaronder delen van de voorliggende (anterieure) en achterliggende (posterieure) associatiecortex. De associatiecortex omvat delen van de hersenschors die betrokken zijn bij onder andere sensorische informatieverwerking, multisensorische integratie en sensorimotorische integratie. Niet-vloeiend. Auditief begrip ernstig verminderd. Herhalen relatief behouden.

  • Expressieve afasie (Broca- of motorische afasie). Meer informatie vind je op de afzonderlijke pagina.

  • Niet vloeiend. Auditief begrip relatief intact.

  • Transcorticale motorische afasie betekent dat er minder spontane taal is. Iemand spreekt minder en gebruikt minder complexe zinnen. Opvallend is dat iemand woorden en zinnen vaak goed kan nazeggen en soms ook hardop kan voorlezen, terwijl het zelfstandig formuleren van zinnen moeilijk gaat.

    Iemand heeft moeite met het beginnen van zinnen, zowel bij het spreken als bij het schrijven. Het nazeggen van woorden en zinnen is relatief goed behouden. Ook het taalbegrip en leesbegrip zijn doorgaans redelijk intact. Deze vorm van afasie kan voorkomen bij letsel in de anterieure (vooraanliggende) delen van de frontaalkwab van de linkerhersenhelft. Niet-vloeiend. Auditief begrip relatief intact. Herhalen relatief goed behouden.

  • Receptieve afasie (Wernicke- of sensorische afasie). Meer informatie vind je op de afzonderlijke pagina. Vloeiend. Auditief begrip verminderd.

  • Transcorticale sensorische afasie betekent dat er wel een vloeiende spontane taalproductie is. Iemand spreekt vloeiend, maar de inhoud kan weinig betekenis overbrengen en omschrijvend van aard zijn. Ook kan iemand woorden met elkaar verwisselen op basis van hun betekenis. De persoon zegt bijvoorbeeld 'tafel' tegen een stoel. Dat wordt een 'semantische parafasie' genoemd. Parafasie betekent dat iemand een and

  • Alexie (verworven leesstoornis) betekent dat iemand door hersenletsel moeite heeft met het herkennen en lezen van geschreven woorden. Het begrijpen van gesproken taal kan daarbij intact zijn. De oorzaak ligt in beschadiging van hersengebieden of verbindingen die betrokken zijn bij de verwerking van geschreven taal.

  • Auditieve verbale agnosie (woorddoofheid) betekent dat iemand gesproken woorden niet of nauwelijks kan herkennen en begrijpen, terwijl het gehoor zelf voldoende functioneert. Het begrijpen van geschreven taal kan wel behouden zijn. Anders dan bij receptieve afasie ligt het probleem vooral bij het herkennen van gesproken woorden, niet bij een algemene verstoring van het taalbegrip. De oorzaak ligt in beschadiging van hersengebieden of verbindingen die betrokken zijn bij de verwerking van spraakklanken, meestal in de temporale hersengebieden.

Dysartrie, spraakapraxie én afasie kunnen alle drie gelijktijdig voorkomen na verworven hersenletsel.

10 tips voor goede communicatie met iemand met een taal- of spraakstoornis

Geen enkele afasie patiënt is gelijk: pas je communicatie aan op individueel niveau.

  1. Geef de tijd!
  2. Maak oogcontact tijdens het luisteren en praten, begrijp dat het voor iemand met hersenletsel som te intensief kan zijn om oogcontact terug te maken.
  3. Vermijd het onderbreken en invullen van woorden
  4. Praat om de beurt en slechte één tegelijk
  5. Stel één vraag tegelijk
  6. Gebruik korte zinnen
  7. Praat rustig maar op een natuurlijke manier
  8. Voel je vrij om lichaamstaal te gebruiken, zoals duimen omhoog en duim omlaag
  9. Zorg ervoor dat je begrijpt wat de persoon zegt
  10. Wees respectvol.

Algemene communicatieadviezen

• Neem de tijd

• Maak oogcontact

• Voorkom storende omgevingsgeluiden en onderbrekingen

• Benadruk de trefwoorden

• Benader de persoon op een volwassen manier

• Betrek de persoon in het gesprek

• Schrijf belangrijke informatie op.

Hulp bij taalbegrip

• Maak gebruik van intacte communicatiekanalen zoals aanwijzen, gebaren of tekenen

• Spreek rustig en in korte zinnen

• Vraag één ding tegelijk

• Maak gebruik van voorlichtingskaarten voor mensen met communicatie- en geheugenproblemen.

Hulp bij taalproductie

• Herhaal wat de persoon met afasie gezegd heeft

• Stel verduidelijkende vragen

• Stimuleer de patiënt andere kanalen te gebruiken; gebaar te maken, op te schrijven.

 

RECLAME:

Meer weten:

Deze vorm van afasie komt het meest voor bij letsel in de occipitale kwab en/of temporale kwab.