Niet zichtbaar gevolg van NAH: de sociale congitie

Door: Sara Khosdelazad

 

Niet-aangeboren hersenletsel (NAH) heeft niet alleen grote effecten op het lichaam en het cognitief functioneren zoals het geheugen, de aandacht en concentratie. Sommige patiënten met (traumatisch) hersenletsel kunnen ook gedragsveranderingen vertonen. Daarnaast kunnen zij gedragingen laten zien die ongepast zijn in sociale relaties. Deze veranderingen hebben te maken met stoornissen in de sociale cognitie.

 

Wat is sociale cognitie?

Sociale cognitie zijn cognitieve processen (ofwel: opnemen en verwerken van informatie) die betrokken zijn bij het begrijpen van sociale situaties en andere mensen. Met sociale cognitie kunnen we het gedrag van andere voorspellen, wisselen we ervaringen uit en communiceren we effectief met onze omgeving. Het omvat cognitieve processen die nodig zijn om sociale informatie te observeren, te verwerken, te begrijpen en hierop te reageren. De sociale cognitie vormt dan ook een belangrijke basis voor het sociaal functioneren.

 

 

Welke stoornissen treden op in de sociale cognitie na NAH?

Het herkennen van gezichtsuitdrukkingen (lees: emoties) is een van de meest onderzochte domeinen van de sociale cognitie. Herhaaldelijk is aangetoond dat veel hersenletsel getroffenen beperkingen hebben in het herkennen en labelen van emotionele gezichtsexpressies. De grootste beperkingen worden gezien in het herkennen van de emoties angst, boosheid en verdriet. 

 

Het zich kunnen invoelen in een ander is ook een vermogen waar vaak beperkingen in worden gezien. Veel mensen met hersenletsel hebben wat meer moeite om, aan de hand van gevoelens en gedrag, de mentale toestand van een ander te begrijpen en te voorspellen.

 

Bijvoorbeeld: iemand trekt zich terug en kijk wat droevig. Een getroffene met Niet Aangeboren Hersenletsel met letsel in de sociale cognitie zal niet zo makkelijk doorhebben/inzien dat deze persoon verdrietig is en zal daarom ook niet zo snel vragen wat er aan de hand is. Hierdoor lijkt het dat deze persoon niet geïnteresseerd is in de ander, terwijl het in de werkelijkheid anders zit; ze hebben niet door wat er aan de hand is. Overigens verschilt elke letsel en elke persoon.

 

De boven genoemde vermogens zijn erg belangrijke aspecten voor het kunnen onderhouden van sociale relaties. Als hier stoornissen inzitten, is het ook vanzelfsprekend dat dit gepaard gaat met een meer moeizaam sociaal leven. Deze stoornissen (en dus veranderingen in gedrag) zorgt er uiteindelijk voor dat veel Niet Aangeboren Hersenletsel getroffenen hun vriendschappen minder goed/niet kunnen onderhouden, hun werk verliezen en daardoor ook niet makkelijk kunnen re-integreren in de samenleving.

 

Deze negatieve gevolgen kunnen vervolgens ook leiden tot de verbreking van vriendschappen en intieme relaties, werkloosheid en uiteindelijk tot geleidelijk sociaal isolement. Sociale isolatie kan er op zijn beurt voor zorgen dat getroffenen van NAH psychiatrische ziekten kunnen ontwikkelen zoals depressies en angst.

 

Voor familieleden van NAH patiënten zijn deze gedragsveranderingen vaak een grotere last dan de fysieke of cognitieve stoornissen. Vaak rapporteren familieleden van personen met NAH veranderingen in persoonlijkheid en gedrag (bijvoorbeeld sociaal ongepast gedrag), kinderachtigheid, desinteresse naar anderen en egocentrisme.

 

Omgang met deze veranderingen is erg moeilijk, vooral omdat de familie vaak niet weet waarom deze veranderingen optreden en hoe ze ermee moeten omgaan.

 

Waar in de hersenen zit het?

Hersengebieden, die bekend staan als ‘het sociale brein,’ zijn voornamelijk geassocieerd met frontale- en temporale (sub)corticale gebieden.

Corticale gebieden liggen in de cortex, ofwel in de hersenschors.

Subcorticale gebieden liggen onder de schors.

 

Hoewel elk letsel verschilt per locatie en in ernst/klachten, zijn er bepaalde hersengebieden die bijzonder kwetsbaar zijn voor (traumatisch) hersenletsel, waaronder de frontale en temporale hersengebieden.

 

De interpretatie van gezichtsuitdrukkingen wordt onder andere gelinkt aan de volgende hersengebieden:

 

Het begrijpen van de mentale toestand van een ander en het empathisch vermogen wordt gelinkt aan de prefrontale cortex: het gebied gelegen aan de voorkant van de hersenen. (Zie afbeelding tweede van rechts hieronder)

Afbeeldingen created under commons attribution
By lifesciencedb (http://lifesciencedb.jp/bp3d/) [CC BY-SA 2.1 jp (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/2.1/jp/deed.en)], via Wikimedia Commons
"BodyParts3D, © The Database Center for Life Science licensed under CC Attribution-Share Alike 2.1 Japan."