Kennissite gemaakt door professionals en ervaringsdeskundigen sámen. Erkend door universiteiten, Hoge Scholen, zorgprofessionals en patiëntenorganisaties. Winnaar Gouden Speld van Verdienste voor opvallend goed werk voor NAH

PTSS na hersenletsel

Post traumatische stress syndroom / PTSS 

Een Post Traumatisch Stress Syndroom, PTSS kan volgen als iemand is blootgesteld aan een zeer traumatische gebeurtenis, waarop iemand bijvoorbeeld met de dood geconfronteerd is geweest, en daarop kan reageren met intense angst, afschuw en hulpeloosheid.

 

Het is een hevige stressreactie op een schokkende gebeurtenis. Het is tegelijkertijd een natuurlijke reactie op een niet-natuurlijke gebeurtenis.


Ongeveer 14-23% van de mensen hersenletsel heeft een posttraumatische stress stoornis (PTSS).

De kans is dus aanwezig dat iemand met het oplopen van hersenletsel  ook een PTSS oploopt, als de oorzaak van het hersenletsel een zeer schokkende gebeurtenis was, of als er een intense hulpeloosheid was, en iemand de eigen dood in de ogen keek én daarmee geconfronteerd werd met de enorme kwetsbaarheid in dit leven. Met name is dit bekend bij traumatisch hersenletsel zoals bij een hersenkneuzing, maar ook na een hartstilstand of verwurging met zuurstoftekort, of na een beroerte CVA. Er kunnen talloze redenen zijn.

 

In extremere mate kan een PTSS opgelopen worden als iemand het hersenletsel opliep bijvoorbeeld bij:

  • natuurrampen en andere rampen (brand, instorten van flat e.d.)
  • vliegtuigongelukken
  • ernstige verkeersongelukken
  • terroristische aanslagen
  • aanranding /verkrachting
  • beroving met geweld
  • schietpartijen
  • confrontatie met iemand die ernstig gewond was of overleed en daarbij zelf hersenletsel opgelopen hebben bij deze ervaring
  • oorlogservaringen


Wanneer PTSS en hersenletsel naast elkaar bestaan, is het meestal moeilijk te onderscheiden wat door de PTSS veranderd is in het brein, of dat dit door het letsel komt. 

Er kunnen bij beide diagnoses veranderingen in de cognitie voorkomen; zoals geheugen- , aandacht- en concentratieproblemen. Maar ook depressie, angst, slapeloosheid en vermoeidheid kunnen bij beide diagnoses volgen.

Een posttraumatische stress-stoornis heeft de volgende kenmerken: 

 

  • Extreem verlies aan controle. Mensen zijn hun greep op het dagelijks leven kwijt. Veel slachtoffers voelen zich machteloos.
  • Ontwrichting: vanzelfsprekende verwachtingen gelden niet meer. Het vertrouwen in zichzelf, in andere mensen en het dagelijkse bestaan is verdwenen. Men wordt geconfronteerd met eigen kwetsbaarheid.
  • Ongewenste herinneringen aan het trauma, die zich steeds weer opdringen. De herinneringen zijn te intens en te pijnlijk.
  • Vermijdingssymptomen- terugtrekken van andere mensen, plaatsen en situaties en/of geluiden die terug doen denken aan het trauma.
  • Gevoelens van onthechting van mensen, zelfs van dierbaren. Dit kán gepaard gaan met emotionele ongevoeligheid.
  • Arousal symptomen: iemand kan hyperalert zijn, als het ware permanent op de hoede voor mogelijk gevaar, daarbij prikkelbaar. Overmatige waakzaamheid (hypervigilantie).
  • Chronische stress.
  • Lichamelijke klachten.
  • Herbelevingen van het trauma- flashbacks. De persoon kan hierbij tijdelijk het contact met de werkelijkheid verliezen.
  • Nachtmerries en night terrors.
  • Schaamte wat er gebeurd of gedaan is.
  • Schuldgevoel naar de mensen die wel gestorven zijn met het trauma.
  • Angsten.

 

Zo'n schokkende gebeurtenis kan een verstoring van het psychobiologische evenwicht veroorzaken. Mensen blijven dan ingesteld op gevaar. De angst kan permanent worden. Deze toestand verstoort het dagelijkse leven. Een mens kan daar fysiek ziek van worden door de hoge stresshormonen als cortisol.

Als het lichaam blootgesteld wordt aan stress, zoals gevaar, gaat het stresshormonen produceren. Het leidt eerst tot een:

  • (a) alarmfase (meestal vecht of vlucht fase genoemd).
  • (b) weerstandsfase (gericht op het lang weerstand bieden als levenswijze.
  • (c) uitputtingsfase. Dit is een gevaarlijke fase waardoor het in gaat grijpen in lichaamsprocessen.

De bijbehorende stress van PTSS kan daarmee lichamelijke schade veroorzaken. Dit kan ook komen door angsten en stress rondom chronische overprikkeling of angst voor epilepsie of voor duizelingen die door hersenletsel ontstaan zijn.


Langetermijneffecten van stresshormoon cortisol

Het bekendste stresshormoon cortisol kan bij blijvend verhoogde waardes in het bloed leiden tot:

  • hart- en vaatklachten
  • maag- en darmklachten
  • slaapproblemen
  • auto-immuunproblemen
  • vetstofwisseling problemen
  • eiwitstofwisseling problemen
  • osteoporose
  • spierfuncties
  • depressie
  • burn-out
  • angststoornissen

 

Cortisol remt de aanmaak van helper T-cellen en macrofagen. Door de vermindering van helper-T cellen kan de aanmaak van antistoffen geremd worden. Cortisol is in veel opzichten een antagonist voor insuline.

Hierdoor kunnen mensen jaren na een traumatische gebeurtenis nog steeds nieuwe fysieke ziektes krijgen.

 

Deze situatie dient zeer zeker behandeld te worden/begeleid te worden door ervaren neuro-psychologen die zowel kennis hebben van hersenletsel als van PTSS.

Zij kunnen eventueel ook doorverwijzen naar psychiaters. PTSS kan (bij velen) uitdoven en er zijn effectieve behandelingen, maar een trigger kan  onvoorspelbaar en onverwachts later in het leven ineens doen herbeleven.


EMDR therapie (Eye Movement Desensitization and Reprocessing), is een goede behandeling voor PTSS. Er is nog weinig bekend over de behandeling van PTSS in de doelgroep van mensen met hersenletsel.

Mensen die lijden aan overprikkeling ten gevolge van het hersenletsel verdragen niet altijd de geluiden en de snelle handbewegingen die bij een EMDR therapie gebruikelijk zijn. Vaak wordt bij overprikkeling wel de methode verdragen waarbij de therapeut met de handen tapt op de knieën van de persoon met PTSS.

 

Kan je PTSS oplopen ten gevolge van het hersenletsel?

Mensen die lijden aan een emotioneel trauma of PTSS / posttraumatische stressstoornis kunnen lange tijd; maanden, jaren of zelfs de rest van het leven emotionele littekens vertonen. Deze stress geeft veranderingen in neurochemische systemen en bij de 'stressrespons' circuits in de hersenen.

 

De gebieden van de hersenen die het meest worden beïnvloed, en zelfs een afgenomen volume kunnen hebben, door deze emotionele gevolgen zijn:

Zoals eerder genoemd op deze pagina kunnen bij beide diagnoses veranderingen in de cognitie voorkomen; zoals geheugen- , aandacht- en concentratieproblemen. Maar ook depressie, angst, slapeloosheid en vermoeidheid en andere lichamelijke gevolgen kunnen bij beide diagnoses optreden.

 

Op de pagina angst en hersenstructuren leggen we meer uit wat er gebeurt in het brein en op de pagina rust in je zenuwstelsel leggen we uit hoe een mens zichzelf iets tot rust kan brengen.

 

bronnen:

Hersenletsel-uitleg; eigen auteurs team neurologie en neuropsychologie  | Hersenletsel-uitleg.nl. (2017). https://www.hersenletsel-uitleg.nl/

American Psychiatric Association & American Psychiatric Association Task Force on DSM-5 (APA) Diagnostic and statistical manual of mental disorders: DSM-5. Arlington, VA: American Psychiatric Publishing; 2013.[Google Scholar]

 

Bremner J. D, Randall P, Scott T. M, Bronen R. A, Seibyl J. P, Southwick S. M, et al. MRI-based measurement of hippocampal volume in patients with combat-related posttraumatic stress disorder. The American Journal of Psychiatry. 1995;152(7):973–981. [PMC free article] [PubMed] [Google Scholar]

Bremner J. D. Neuroimaging in posttraumatic stress disorder and other stress-related disorders. Neuroimaging Clinics of North America. 2007a;17(4):523–538. [PMC free article] [PubMed] [Google Scholar]

 

Bremner D, Vermetten E, Kelley M. E. Cortisol, dehydroepiandrosterone, and estradiol measured over 24 hours in women with childhood sexual abuse-related posttraumatic stress disorder. The Journal of Nervous and Mental Disease. 2007b;195(11):919–927. [PubMed] [Google Scholar]

(Verminderde volumes van de hippocampus, linker amygdala en anterior cingulate cortex (ACC) zijn waargenomen. (Bremner et al., 1995; meta-analyse door Karl et al., 2006). Een recente meta-analyse door Meng et al. (2014) bevestigde deze bevindingen en identificeerde de volumereductie van de linker ACC, de linker insula en de rechter parahippocampale gyrus. Functionele hersenveranderingen in de hippocampus, amygdala en prefrontale cortex zijn ook gevonden bij PTSS-patiënten (Bremner, 2007a))

Brain Injury Journey magazine, nummer 1, Lash & Associates Publishing / Training, Inc.

brainline.org/article/tbi-and-ptsd-navigating-perfect-storm

Cloitre, Garvert, Brewin, Bryant, and Maercker (2013) O’Connor, M. & Drebing, C. (2011). Veterans and Brain Injury. In Living Life Fully after Brain Injury: A workbook for survivors, families and caregivers, Eds. Fraser, Johnson & Bell. Youngsville, NC: Lash & Associates Publishing/Training, Inc.

Ehde, D. & Fann, J. (2011). Managing Depression, Anxiety, and Emotional Challenges. In Living Life Fully after Brain Injury: A workbook for survivors, families and caregivers, Eds. Fraser, Johnson & Bell. Youngsville, NC: Lash & Associates Publishing/Training, Inc.
Zoya M, & Maercker A, Biological correlates of complex posttraumatic stress disorder—state of research and future directions https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4401823/#!po=53.2258

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4401823/

[Angst stress en fysiologie, *  The biological basis of disease in adults and children *A more excellent way]