Overprikkeling na hersenletsel

Overprikkeling ontstaat wanneer de belasting de belastbaarheid overschrijdt en daardoor klachten ontstaan. Na hersenletsel kan de belastbaarheid voor cognitieve en zintuiglijke prikkels verminderd zijn.

Cognitieve overprikkeling

Cognitieve overprikkeling houdt in dat alles wat met denken, leren en onthouden te maken heeft overprikkeld kan raken. Denk bijvoorbeeld aan gesprekken volgen, iets moeten onthouden, tijdsdruk, meerdere dingen tegelijk doen of veel informatie moeten verwerken.

Zintuiglijke overprikkeling

Zintuiglijke overprikkeling ontstaat wanneer de zintuiglijke belasting de belastbaarheid voor prikkels overschrijdt. Zintuiglijke prikkels zijn bijvoorbeeld geluid, licht, beweging, geur en aanraking.

Combinatie van cognitieve en zintuiglijke overprikkeling

Cognitieve en zintuiglijke overprikkeling kunnen elkaar versterken.

Het verschil tussen cognitieve en zintuiglijke overprikkeling

Cognitieve overprikkeling is te vergelijken met een fabriek die op volle toeren draait. Zintuiglijke overprikkeling daarentegen, is alsof alle elektriciteitscentrales, verkeerslichten, communicatienetwerken en hulpdiensten tegelijkertijd maximaal worden belast.

Wanneer zintuiglijke overprikkeling h-ZZO wordt

Bij h-ZZO kunnen zintuiglijke prikkels zó ontregelend worden dat neurologische, lichamelijke en cognitieve klachten ontstaan of bestaande hersenletselklachten tijdelijk verergeren. De klachten en de ernst daarvan verschillen per persoon.

Diagnosticum

Het diagnosticum voor h-ZZO brengt de belastbaarheid voor zintuiglijke prikkels in beeld. Meer informatie staat op de pagina Diagnosticum van onze website Overprikkeling.com.

Op die website staat uitgebreidere uitleg over het fenomeen overprikkeling bij hersenletsel, oorzaken, gevolgen en klachten. 

'Overprikkeling door hersenletsel' is een toestandsbeeld van een uitputtende situatie die een neurologische oorsprong kent en die ontstaat als er meer cognitieve, emotionele en zintuiglijke (inclusief proprioceptieve en vestibulaire) informatie (in de vorm van prikkels) wordt ontvangen dan de hersenen kunnen verwerken. 

Het kan resulteren in:

• algemene neurovegetatieve disbalans* (autonome zenuwstelsel) met een fight, flight of freeze reactie en/ óf
• een kortdurende of langdurige verergering van neurologische en cognitieve hersenletsel klachten en/ óf
• een kortdurend of langdurig presenteren van neurologische en cognitieve hersenletsel klachten.

Er kunnen enkelvoudige klachten zijn of combinaties van neurovegetatieve, neurologische, cognitieve of emotionele hersenletselklachten

De ernst van de klachten kan fluctueren afhankelijk van de hoeveelheid prikkels en al dan niet gestapelde prikkels en wisselende dag-energie.

De ernst van de klachten kan individueel verschillen en beïnvloed worden door locatie en ernst van het hersenletsel, algemene lichamelijke en geestelijke conditie, persoonlijkheidskenmerken, ontwikkelingsstoornissen of angststoornissen en in het bijzonder ook bijkomende aandoeningen van de zintuigen al dan niet acuut ontstaan of zich langzaam ontwikkelend en bijvoorbeeld medicatiegebruik.

*  definitie neurovegetatieve klachten = ziekteverschijnselen die kunnen ontstaan, wanneer het zenuwstelsel dat zelfstandig (buiten de wil om) zorgt voor het aansturen van verschillende organen, is ontregeld.  

[bron publicatie onderzoek naar overprikkeling NAH 2021)]

De meest in het oog springende klachten zijn echter de neurologische uitvalsverschijnselen.

Wanneer men geconfronteerd wordt met een overdaad aan zintuiglijke prikkels leidt dit bij mensen met Niet Aangeboren Hersenletsel tot onder meer tijdelijke veranderingen in de aansturing van spiergroepen vanuit hersenzenuwen.

Dit is voor anderen merkbaar doordat men dan ongearticuleerd en/of haperend praat, moeite heeft zijn evenwicht te bewaren, niet meer goed kan lopen. Men kan misselijk worden, gaan overgeven, krachtsverlies bemerken.

Men raakt door overprikkeling en optredende klachten vermoeid en bij vermoeidheid neemt de ernst van de klachten toe en kunnen er weer nieuwe klachten tijdelijk ontstaan.

Het herstel van het tijdelijke ziektebeeld ontstaan uit zintuiglijke overbelasting kan weken, maanden en – soms en voor sommigen – jaren duren.

[*bron onderzoek overprikkeling bij niet aangeboren hersenletsel, dit valt onder copyright] 

Hersenmoeheid en hersenmist

Overprikkeling kan veel energie kosten en samengaan met ernstige vermoeidheid. Vermoeidheid kan op haar beurt de belastbaarheid verder verminderen en klachten doen toenemen.
Lees meer over hersenmoeheid of neurofatigue of over hersenmist.

Belangrijk: prikkelverwerking zit niet in één hersengebied. Het gaat om het samenspel van verschillende hersengebieden en neurale netwerken die zintuiglijke informatie ontvangen, doorgeven, verwerken, integreren en reguleren.

• Hersenstam en reticulaire formatie – arousal, waakzaamheid en regulatie van binnenkomende prikkels
• Middenhersenen, waaronder de colliculi – vroege verwerking en oriëntatie op visuele en auditieve prikkels
• Thalamus – doorgeleiding, selectie en integratie van zintuiglijke informatie
• Thalamische reticulaire kern (TRN) – regulatie van thalamocorticale informatieoverdracht
• Primaire en associatieve sensorische cortex – verdere verwerking van zien, horen, voelen en andere zintuiglijke informatie
• Pariëtale cortex – integratie van zintuiglijke informatie en ruimtelijke aandacht
• Insula – integratie van zintuiglijke en interne lichamelijke informatie
• Basale kernen – selectie en regulatie van informatie en responsen
• Cerebellum – afstemming en integratie van sensorische informatie en reacties
• Amygdala – beoordeling van de relevantie en betekenis van prikkels
• Prefrontale cortex – aandacht, selectie en regulatie van informatie
• Hypothalamus en autonome netwerken – lichamelijke/autonome reacties op belasting

Het gezonde brein krijgt voortdurend prikkels binnen via de zintuigen en vanuit onze eigen gedachten. De hersenen verwerken deze prikkels en bepalen wat belangrijk is en wat meer naar de achtergrond kan.

Daarin zijn hersenstructuren actief zoals de hersenstam, met de reticulaire formatie en middenhersenen, de thalamus (met diverse kernen voor specifieke prikkels), de thalamische reticulaire kern (TRN), de basale ganglia,, de amygdala en de hersenschors, met name de (prefrontale cortex) frontaalkwab. (2016)

Ook de hypothalamus en hypofyse kunnen een rol spelen bij de lichamelijke reactie op overprikkeling, onder andere via de regeling van het autonome zenuwstelsel en hormonen.

Alle tekst valt onder copyrightbeleid!©

Bij de overdracht van prikkels werken zenuwcellen (neuronen), waaronder interneuronen, en  neurotransmitters. Neurotransmitters zijn signaalstoffen waarmee zenuwcellen met elkaar communiceren. GABA en glycine hebben vooral een remmende werking, terwijl glutamaat vooral een prikkelende werking heeft.

Glutamaat werkt via verschillende receptoren. Eén daarvan is de NMDA-receptor. Deze receptor speelt een belangrijke rol bij het doorgeven en verwerken van signalen tussen zenuwcellen.

Bij een beschadigd brein zijn er veel andere factoren die een rol spelen*. Copyright Bron onze enquêtes(2016) Alle tekst valt onder copyrightbeleid!©

Bij overprikkeling kunnen verschillende delen van het zenuwstelsel betrokken zijn die zintuiglijke prikkels ontvangen, doorgeven, verwerken en reguleren. Van de eerste verwerking van een zintuiglijke prikkel tot de verdere verwerking in de hersenen.

Uit het onderzoek overprikkeling blijkt:

Een veelheid aan klachten lijkt zijn oorsprong te vinden in de oudere delen van ons zenuwstelsel zoals de hersenstam met het reticulaire netwerk, cerebellum en  middenhersenen. Wanneer structuren in de samenstellende delen van neurale netwerken verstoord of beschadigd zijn, kan dit leiden tot uitvalsverschijnselen en daarmee klachten en afwijkende ervaringen wanneer compensatie niet (meer) mogelijk is. Bij een hoge of bij een veranderde input in sensorcellen van zintuigorganen kan dit leiden tot uitvalsverschijnselen in de “oer”systemen tussen sensorcellen en neurale netwerken. 

Dit herkennen veel mensen met hersenletsel: wanneer meerdere mensen tegelijk praten, lukt het niet meer om één gesprek te volgen en kunnen de klachten snel toenemen. Dit kwam ook terug in de antwoorden in ons onderzoek naar overprikkeling.*. Bron Onderzoek naar overprikkeling NAH (zie voetnoot 1.)

Een wetenschappelijk onderzoek (zie voetnoot 2)vergeleek de verwerking van auditieve en visuele informatie bij mensen na een CVA met die van mensen zonder hersenletsel.

In het onderzoek werd ook gekeken naar de plaats van het hersenletsel bij mensen die na een CVA /beroerte problemen hadden met het combineren van informatie uit meerdere zintuigen (multisensorische integratie, MSI).

De resultaten worden voorzichtig benoemd: "geven aanwijzingen" dat deze patiënten vaker letsel hadden in de linker hersenhelft,  hersenstam / kleine hersenen of in de linker caudate, linker pallidum, linker putamen, linker thalamus, linker insula, linker gyrus postcentralis (achterste centrale winding) en gyrus precentralis (voorste centrale winding), linker centrale operculaire cortex, linker amygdala en linker orbitale frontale cortex in de voorhoofdskwab (OFC). 

In onze Facebookgroep voor mensen met overprikkeling na hersenletsel hebben we 1200 mensen gevraagd waar hun hersenletsel zich bevond. Ongeveer evenveel mensen gaven aan dat het letsel links als rechts zat. Er werden uiteenlopende hersengebieden genoemd.

Een ander wetenschappelijk onderzoek onderzocht met pupilmetingen hoeveel inspanning het mensen met hersenletsel kost om spraak te verstaan in rumoer. Samen met onderzoek naar auditieve veranderingen bij mensen met hersenletsel levert dit weer enkele puzzelstukjes op voor het begrijpen van de complexe gevolgen van hersenletsel.
Zie voetnoot 3 en 4. 


Lees je in hoe complex het is hoe GELUID verwerkt wordt in de hersenen.
Lees je in hoe complex het is hoe alles wat we ZIEN verwerkt wordt in de hersenen.

Hersengebieden en netwerken betrokken bij cognitieve prikkelverwerking en regulatie

Het gaat om het samenspel van verschillende hersengebieden en neurale netwerken die betrokken zijn bij het opnemen, selecteren, verwerken, vasthouden en gebruiken van informatie.

• Prefrontale cortex – aandacht, werkgeheugen, planning, besluitvorming en executieve controle
• Pariëtale cortex – aandacht, selectie en integratie van informatie
• Thalamus en thalamocorticale netwerken – doorgeleiding en regulatie van informatie tussen verschillende hersengebieden
• Hippocampus en mediale temporaalkwab – leren, geheugen en het vastleggen van nieuwe informatie
• Anterieure cingulate cortex – aandachtscontrole, monitoring en het omgaan met conflicterende informatie
• Insula – integratie van interne lichamelijke signalen met aandacht en cognitieve processen
• Basale kernen – selectie en regulatie van handelingen en cognitieve processen
• Cerebellum – afstemming, timing en ondersteuning van cognitieve processen
• Hersenstam en reticulaire formatie – waakzaamheid en arousal als basisvoorwaarde voor cognitief functioneren

Overprikkeling kan het dagelijks functioneren van mensen met hersenletsel sterk beïnvloeden. De hoeveelheid informatie die de hersenen op een bepaald moment moeten verwerken, kan groter worden dan de belastbaarheid.

Dat kan ontstaan door zintuiglijke belasting, zoals geluid, licht, beweging of aanraking, maar ook door cognitieve belasting, zoals denken, concentreren, gesprekken volgen, plannen, meerdere dingen tegelijk doen of veel informatie verwerken.

Belasting op zichzelf is normaal. Overprikkeling ontstaat wanneer de belasting de belastbaarheid van het beschadigde brein overschrijdt.

Zintuiglijke en cognitieve overprikkeling kunnen afzonderlijk voorkomen, maar ook tegelijk optreden en elkaar versterken. De klachten, ernst en herstelduur verschillen per persoon en kunnen ook bij dezelfde persoon van moment tot moment verschillen.

Overprikkeling kan daardoor gevolgen hebben voor denken en concentreren, lichamelijk functioneren, communicatie, activiteiten en deelname aan het dagelijks leven.

Niet iedereen wordt op dezelfde manier overprikkeld. Sommige mensen worden moe, krijgen hoofdpijn, worden misselijk of prikkelbaar. Bij anderen kunnen ernstigere lichamelijke, neurologische en cognitieve klachten optreden.

Zie tekst in onderstaand uitklapmenu:

Zintuiglijke overprikkeling na hersenletsel kan ernstige lichamelijke, neurologische en cognitieve klachten veroorzaken. Niet iedereen met zintuiglijke overprikkeling ontwikkelt echter het ziektebeeld h-ZZO.

Bij h-ZZO kunnen zintuiglijke prikkels leiden tot ernstige lichamelijke, neurologische en cognitieve klachten. Na zintuiglijke overprikkeling kan het herstel dagen, weken of maanden duren en in ernstige gevallen nog langer.

De meest in het oog springende klachten zijn de neurologische uitvalsverschijnselen, die tijdelijk (kortdurend of langdurig) kunnen optreden.

Wanneer men geconfronteerd wordt met een overdaad aan zintuigelijke prikkels leidt dit bij mensen met Niet Aangeboren Hersenletsel tot onder meer tijdelijke veranderingen in de aansturing van spiergroepen vanuit hersenzenuwen. Dit is voor anderen merkbaar doordat men dan ongearticuleerd en/of haperend praat, moeite heeft zijn evenwicht te bewaren, niet meer goed kan lopen. Men kan misselijk worden, gaan overgeven, krachtsverlies bemerken.

Men raakt door overprikkeling en optredende klachten vermoeid en bij vermoeidheid neemt de ernst van de klachten toe en kunnen er weer nieuwe klachten tijdelijk ontstaan.

Het herstel van het 'tijdelijke' ziektebeeld ontstaan uit zintuiglijke overbelasting kan weken, maanden en – soms en voor sommigen – jaren duren. 'Tijdelijk' betekent (kortdurend of langdurig), dat de klachten uitdoven als de overprikkeling uitdooft - tot het weer begint bij een nieuwe blootstelling aan gewone prikkels.

Alle info over h-ZZO vind via deze link: https://www.overprikkeling.com/wat-is-h-zzo 

Inmiddels heeft een tweede onderzoek een diagnosticum voor het hersenletsel gerelateerd Ziektebeeld Zintuiglijke Overprikkeling opgeleverd. Zie
https://www.overprikkeling.com/diagnosticum
© Doneer je alsjeblieft voor vervolgonderzoek?

De klachten verschillen van persoon tot persoon. Uit onderzoek **  en onze enquêtes* bij mensen met hersenletsel vernamen wij:

Motorische en neurologische klachten

• shut down ervaren van de hersenen en het lichaam**
• spierspanning- of krachtverlies of (halfzijdige) uitval in ledematen en/of gezicht, spierslapte**
• verminderde motoriek, ataxie**
• moeite met lopen**
• verlies van coördinatie met lopen**
• verdoofd gevoel aangedane zijde**
• haperend spreken tot overprikkeling voorbij is, spraakapraxie, afasieklachten**
• epileptische insulten**
• knipperende oogleden of gesloten oogleden**
• wegraken in korte bewusteloosheid, bewustzijnsveranderingen*
• myoclonieën, abrupte spierschokken bij uitputting door overprikkeling*

Autonome / neurovegetatieve klachten

• misselijkheid en/of braken**
• verhoogde hartslag*
• versnelde ademhaling of ingehouden adem*
• lichte stijging van de lichaamstemperatuur*
• aandrang tot plassen, ontlasten of diarree*

Zintuiglijke klachten

• ruis in de oren, oorsuizen, tinnitus**
• oogpupil verandert*
• gevoel dat geluid, licht en andere prikkels in het hoofd blijven zitten*

Hoofd- en pijnklachten

• hoofdpijn (variërend in ernst)**
• gevoel van een strakke band om het hoofd*, drukkend gevoel in het hoofd*
• gevoel van een warm hoofd hebben*
• gevoel van een kater hebben*

Vermoeidheid en slaap

• vermoeidheid tot uitputtend gevoel tot extreme uitputting**
• slaapproblemen, slapeloosheid (onvermogen te slapen)*
• grotere slaapbehoefte**

Reactie op verdere prikkels

• wegkijken en niet meer deel kúnnen nemen aan het gesprek om zichzelf te proberen te beschermen tegen de prikkels*
  
  

Temperatuur en omgeving

• Bij warme zomerse en tropische temperaturen functioneren sommige mensen met prikkelgevoeligheid minder goed en raken zij sneller overprikkeld.**

Overige

• persoonsafhankelijke klachten*

Herken je klachten die optreden na blootstelling aan zintuiglijke prikkels (horen, zien, voelen etc) dan kan een DIAGNOSTICUM jou helpen deze klachten te verduidelijken naar hulpverleners of instanties! Zie: https://www.overprikkeling.com/diagnosticum

[bron **onderzoek overprikkeling bij niet aangeboren hersenletsel en *enquêtes hersenletsel-uitleg en persoonlijke mededelingen] Alle tekst valt onder copyrightbeleid!© We helpen u graag met tekst voor uw website.

De klachten verschillen van persoon tot persoon:

Denken en informatieverwerking

• niet goed meer kunnen denken*
• vertraagd denken*
• verminderde concentratie, informatie opnemen wordt onmogelijk*
• minder goed kunnen omschakelen
• geen twee dingen tegelijk meer kunnen doen*
• niet goed meer kunnen handelen*

Taal

• woordvindingsprobleemen die voorbijgaan als de overprikkeling voorbij is*

Hersenmoeheid en hersenmist

• hersenmoeheid of neurofatigue met lange hersteltijd van uren, dagen, weken, maanden of jaren**
• vol hoofd, brainfog hersenmist*

Gedrag en emotionele reacties

• huilen
• hyperactiviteit, verhoogde activiteit*
• verminderde stressbestendigheid*

Bron **Onderzoek overprikkeling bij niet aangeboren hersenletsel 2021 en *onze enquêtes 2016

Alle tekst valt onder copyrightbeleid.

Isolerend en sociaal invaliderend

Met onderzoek werden o.a. de lange hersteltijden, de ziekteklachten en bemoeilijkte participatie aangetoond.

De klachten verschillen van persoon tot persoon:

• ernstig bemoeilijkte participatie op alle fronten**
• een gezin met kinderen niet aankunnen**
• eenzaamheid*
• sociaal isolement*
• sociale leven beperkt door lichamelijke conditie**
• niet kunnen meedoen aan het openbare leven**
• niet kunnen meedoen aan gezinsleven, familieleven of vriendenleven*

• niet mee kunnen doen met vrienden**

• mee kunnen doen met familie**
• niet in openbare ruimtes komen**
• eigen woonomgeving als bron van overprikkeling**
• een langdurig medisch of tandheelkundig traject niet aankunnen **
• niet in een gezelschap kunnen zijn waar mensen door elkaar heen praten omdat men klachten krijgt bij achtergrondgeluid**
• niet deelnemen aan gesprek om te beschermen tegen prikkels**
• niet in gemeenschappelijke ruimtes kunnen verblijven*
• contact met mensen moeten gaan vermijden /minimaliseren om de overload te vermijden*.
• niet in reguliere verpleeginstellingen / woonvormen kunnen verblijven, wegens verergering van klachten /niet prikkelarm zijn* + **

Participatie en maatschappelijk leven

• ernstig bemoeilijkte participatie op alle fronten**
• niet kunnen meedoen aan het openbare leven**
• niet in openbare ruimtes kunnen komen**
• niet in gemeenschappelijke ruimtes kunnen verblijven*
• een langdurig medisch of tandheelkundig traject niet aankunnen**

Gezin, familie en vrienden

• een gezin met kinderen niet aankunnen**
• niet kunnen meedoen aan het gezinsleven, familieleven of vriendenleven*
• niet mee kunnen doen met vrienden**
• mee kunnen doen met familieactiviteiten en familiegelegenheden**

Sociaal contact en communicatie

• niet in een gezelschap kunnen zijn waar mensen door elkaar heen praten, omdat achtergrondgeluid klachten veroorzaakt**
• niet deelnemen aan een gesprek om zich tegen prikkels te beschermen**
• contact met mensen moeten vermijden of minimaliseren om overprikkeling te vermijden*

Eenzaamheid en isolement

• eenzaamheid*
• sociaal isolement*
• sociaal leven beperkt door lichamelijke conditie**

Wonen en verblijven

• eigen woonomgeving als bron van overprikkeling**
• niet in reguliere verpleeginstellingen of woonvormen kunnen verblijven doordat deze niet prikkelarm zijn en klachten verergeren* + **

 [*bron onderzoek overprikkeling enquêtes hersenletsel-uitleg en persoonlijke mededelingen ** persoonlijke mededelingen én Sibel Joke] 

Overprikkeling voor geluid en visuele informatie is het meest voorkomend maar zoals ons eigen onderzoek aantoont, staat het nooit op zichzelf*. Wanneer je geluiden rondom je niet meer kunt filteren ontstaat een golf van geluid die je voortdurend overspoelt. Uiterst vermoeiend, uitputtend, ziekmakend en voor velen daardoor de enige reden en énige uitweg om zo veel mogelijk in de rust van de veilige eigen omgeving te blijven om niet continu ziek te zijn. Als de omgeving de persoon met hersenletsel aanmoedigt om tóch vol te houden, kunnen klachten versterken en dat kan leiden tot chronisch ziek worden.

Uit 57 van de 142 vragen van het onderzoek naar overprikkeling blijkt dat mensen sociaal contact moeten verminderen om overprikkeling te voorkomen. Uit 73 van de 124 vragen blijkt dat de respondenten overprikkeling niet kunnen voorkomen. Uit alle vragen bleek de ernstig bemoeilijkte participatie op alle fronten.                   

We doen een appèl op omstanders, artsen en andere behandelaars zich in te lezen in de ernst van de klachten/gevolgen. Zie de pagina gevolgen wat de uitingen van overprikkeling kunnen zijn.

Bron **Onderzoek overprikkeling bij niet aangeboren hersenletsel 2021 en *onze enquêtes 2016 Alle tekst valt onder copyrightbeleid!

Chronische vorm

De klachten verschillen van persoon tot persoon.

Door onderlinge uitwisseling van ervaringen, door mensen met NAH, over het ontstaan van klachten als hierboven opgesomd, bracht onderlinge herkenning en erkenning dat de klachten reëel waren. Mensen realiseerden zich dat die klachten zich hadden voorgedaan en het niet 'tussen de oren' zat. Het inzicht was ook dat – uitzonderingen daargelaten – er geen verdere invaliditeit of ernstige ziekte zou ontstaan.

Mensen beseften en wisten dat, in een niet te voorspellen frequentie, de klachten zich weer konden voordoen. Dit nadat zij, soms ineens, in een conditie kwamen of werden gebracht, waarin de capaciteit van het centrale zenuwstelsel was overstegen, om de zintuiglijke input op ordentelijke wijze te verwerken. De voor een ieder unieke uiting van diens hersenletsel gerelateerde ziektebeeld van zintuiglijke overprikkeling, presenteerde zich.

Het zich voordoen van de klachten in bovenstaande alinea's kán bij sommige mensen leiden tot angst en stress.

Bij een stressvolle gebeurtenis produceert het lichaam cortisol. Dat zorgt er onder andere voor dat de bloedsuikerspiegel omhoog gaat en iemand kan reageren, vluchten  of 'bevriezen' om aan het gevaar te ontkomen of om te vechten. Een langdurig verhoogde waarde van het stresshormoon cortisol in het bloed kan, ook bij gezonde mensen, leiden tot:

• hart- en vaatklachten
• maag- en darmklachten
• slaapproblemen
• auto-immuunproblemen
• vetstofwisseling problemen
• eiwitstofwisseling problemen
• osteoporose
• spierfuncties
• depressie
• burn-out
• angststoornissen

Cortisol remt de aanmaak van helper T-cellen en macrofagen. Door de vermindering van helper-T cellen kan de aanmaak van antistoffen geremd worden. Cortisol is in veel opzichten een antagonist voor insuline. Lees meer over cortisol.

Het is zo belangrijk dat je manieren vindt om overprikkeling te voorkomen, of te reduceren. 

Er zijn veel hersenletselgetroffenen die in een continue staat van uitputting verkeren door chronische overprikkeling*, die nauwelijks of niet te trainen valt* met rust en pauze strategieën*.

Er zijn mensen overleden door de chronische uitputting door overprikkeling*. Overprikkeling mág niet onderschat worden!
[*bron enquêtes hersenletsel-uitleg 2016 en persoonlijke mededelingen en valt onder copyright]  ©

Wanneer men geconfronteerd wordt met een overdaad aan zintuiglijke prikkels leidt dit bij mensen met Niet Aangeboren Hersenletsel tot onder meer tijdelijke veranderingen in de aansturing van spiergroepen vanuit hersenzenuwen.

Dit is voor anderen merkbaar doordat men dan ongearticuleerd en/of haperend praat, moeite heeft zijn evenwicht te bewaren, niet meer goed kan lopen. Men kan misselijk worden, gaan overgeven, krachtsverlies bemerken.

Men raakt door overprikkeling en optredende klachten vermoeid en bij vermoeidheid neemt de ernst van de klachten toe en kunnen er weer nieuwe klachten tijdelijk ontstaan.

Het herstel van het tijdelijke ziektebeeld ontstaan uit zintuiglijke overbelasting kan weken, maanden en – soms en voor sommigen – jaren duren.

• algemene neurovegetatieve disbalans* (autonome zenuwstelsel) met een fight, flight of freeze reactie en/of
• een kortdurende of langdurige verergering van neurologische en cognitieve hersenletsel klachten en/of
• een kortdurend of langdurig presenteren van neurologische en cognitieve hersenletsel klachten.

Er kunnen enkelvoudige klachten zijn of combinaties van neurovegetatieve, neurologische, cognitieve of emotionele hersenletselklachten

De ernst van de klachten kan fluctueren afhankelijk van de hoeveelheid prikkels en al dan niet gestapelde prikkels en wisselende dag-energie.

Citaat: “Het is één chaos in mijn hoofd, druk in hoofd, achter mijn ogen. Ik ben intens moe. Het lijkt als of mijn hoofd ieder moment uit elkaar kan knallen. Vaak word ik misselijk, mijn denken hapert en ik voel me gewoon total loss. Het voelt als een NAH-kater." zegt Wiebe.

Inmiddels heeft een tweede onderzoek een diagnosticum voor het hersenletsel gerelateerd Ziektebeeld Zintuiglijke Overprikkeling opgeleverd. Zie
https://www.overprikkeling.com/diagnosticum

Overprikkeling bij hersenletsel verschilt ook per persoon*. Er zijn mensen die eerst stilvallen* of zelfs flauwvallen*.
[bron enquêtes hersenletsel-uitleg (2016) en persoonlijke mededelingen, dit valt onder copyright, we helpen graag met uw website!] 

Onderstaande poster met alle kenmerken kunt u op A2 formaat bestellen op de webshop pagina.
Het zijn de kenmerken die uit het onderzoek naar voren kwamen. Mogelijke lichamelijke klachten, mogeijke cognitieve klachten, ziektebeloop en sociale gevolgen.

Onderstaande vergelijking beschrijft hoe overprikkeling door mensen met hersenletsel kan worden ervaren; het is een metafoor en geen letterlijke beschrijving van wat er in de hersenen gebeurt


"Als er meer prikkels zijn ontvangen dan de hersenen aankunnen staan er nog heel wat (onverwerkte) prikkels in de file. Je zenuwstelsel is druk aan het werk met de verwerking van alle binnengekomen 'info' aan geluid, beeld, geur, beweging, gevoel, gedachten of alles beluisteren wat er gezegd wordt e.d.

Vergelijk het maar met evenveel verkeer wat op een normale vierbaans-snelweg rijdt, dat ineens tegelijk over een boeren-landweggetje moet...inclusief getoeter en lichtsignalen van de automobilisten die niet stil willen staan!

Het leidt in je hersenen tot een verkeersopstopping van prikkels. Mensen ervaren vaak bij een filevorming van prikkels niet alleen ernstig ongemak in het heden maar ook een ziek zijn naderhand, als een kater zonder dat iemand alcohol gedronken heeft; de NAH-kater." *

[bron enquêtes hersenletsel-uitleg 2016 en persoonlijke mededelingen, dit valt onder copyright, licenties zijn bespreekbaar]

Is overprikkeling een probleem van aandacht en concentratie?

Bij overprikkeling hebben mensen vaak moeite met aandacht en concentratie. Daardoor kan de indruk ontstaan dat de overprikkeling begint bij een probleem met de aandacht of snel afgeleid zijn.

Maar het aandachtsprobleem kan ook een gevolg zijn van wat eerder gebeurt: de hersenen raken al overbelast bij het verwerken van zintuiglijke prikkels en het autonome zenuwstelsel reageert daarop.

Wij kijken vanuit een neurobiologische invalshoek naar overprikkeling. Daardoor komen we soms tot een andere uitleg dan neuropsychologische verklaringen waarin overprikkelingsproblemen worden geduid als een probleem met aandacht en concentratie.

Een bekend neuropsychologisch model is de cognitieve piramide van Fasotti en Spikman, die wordt gebruikt om cognitieve problemen na hersenletsel uit te leggen. Wanneer iemand moeite heeft om de aandacht op één prikkel te richten en andere prikkels te negeren, kan dat worden beschreven als verhoogde afleidbaarheid.

Maar ook binnen de neuropsychologie is het denken hierover genuanceerder geworden.

In 2012 beschrijven Boelen, Fasotti en Spikman 'aandacht en andere denkfuncties' juist in hun onderlinge samenhang. Ook onderzoek van Spikman (2001) laat zien dat ‘aandacht’ niet eenvoudig in afzonderlijke vormen is op te delen.

Maar wat bedoelen we eigenlijk wanneer iemand bij overprikkeling ‘snel afleidbaar’ lijkt?.

De vraag is voor ons daarom niet óf aandacht een rol speelt, maar waar in de keten de overbelasting begint.

Dat is het uitgangspunt van ónze cognitieve piramide hieronder.

In ons piramidemodel voor overprikkeling en overbelasting bij hersenletsel ligt de basis bij de verwerking van zintuiglijke informatie en de autonome regulatie.

Cognitieve functies beïnvloeden elkaar. Wanneer de verwerking onderin de piramide overbelast raakt, kunnen ook hogere functies zoals aandacht, concentratie, informatieverwerking en executieve functies minder goed werken.

Problemen met aandacht en concentratie kunnen bijvoorbeeld gevolgen hebben voor het onthouden van informatie, zonder dat het geheugen zelf het belangrijkste probleem hoeft te zijn. Andersom kunnen problemen met hogere functies, zoals de executieve functies, ook het overige cognitieve functioneren beïnvloeden.

Voorbeeld: Stel dat iemand tijdens het koken de volgorde kwijtraakt van wat eerst en wat daarna moet gebeuren. Het plannen en organiseren vraagt dan zoveel denkwerk dat er minder aandacht overblijft voor wat er om hem heen gebeurt.

De mentale belastbaarheid kan bovendien gedurende de dag en van moment tot moment verschillen.

Concentratieproblemen kunnen bij overprikkeling dus een gevolg van de overbelasting zijn, in plaats van de oorzaak ervan.

©Hersenletsel-uitleg 2018 copyright op deze afgebeelde piramide.

© Copyright J.van Haastrecht en A.van Schaaijk, team Hersenletsel-uitleg 2018)

De zintuigen

• gezichtsvermogen – zien
• gehoor – horen
• tastzin – voelen
• reukzin – ruiken
• smaakzin – proeven
• nociceptie – pijn waarnemen
• thermoceptie – warmte en kou waarnemen
• evenwichtszin – evenwicht en beweging waarnemen
• proprioceptie – de houding en beweging van het eigen lichaam waarnemen

Cognitie omvat de mentale processen waarmee we informatie waarnemen, verwerken, begrijpen en gebruiken.

• waarnemen
• aandacht en concentratie
• informatie verwerken
• denken en redeneren
• leren en onthouden
• taal begrijpen en gebruiken
• kennis toepassen
• plannen en organiseren
• problemen oplossen
• beslissingen nemen
• het eigen denken en handelen beoordelen en bijsturen (metacognitie)
• emoties, bedoelingen en gedrag van anderen herkennen en begrijpen (sociale cognitie)

Het gezonde brein ontvangt miljarden prikkels van de zintuigen en eigen gedachten, filtert en codeert ze qua belangrijkheid en remt andere prikkels af. Daarin zijn hersenstructuren actief zoals de hersenstam, de thalamus (met diverse kernen voor specifieke prikkels), de thalamische reticulaire kern (TRN), de basale ganglia (inclusief het striatum), de hypofyse, de amygdala en de hersenschors, met name de (prefrontale cortex) frontaalkwab. (2016) Alle tekst valt onder copyrightbeleid!©

Bij de prikkeloverdracht zijn de grote hersencellen (neuronen) en tussenliggende cellen (interneuronen) betrokken. En neurotransmitters: glycine en GABA om te remmen en glutamaat e.a. om prikkels door te geven.

Bij een beschadigd brein zijn er miljoenen andere factoren die een rol spelen*.

Bron onze enquêtes(2016) Alle tekst valt onder copyrightbeleid!

Een veelheid aan klachten lijkt zijn oorsprong te vinden in de oudere delen van ons zenuwstelsel zoals de hersenstam met het reticulaire netwerk, cerebellum en  middenhersenen.

Wanneer structuren in de samenstellende delen van neurale netwerken verstoord of beschadigd zijn, kan dit leiden tot uitvalsverschijnselen en daarmee klachten en afwijkende ervaringen wanneer compensatie niet (meer) mogelijk is.

Bij een hoge of bij een veranderde input in sensorcellen van zintuigorganen kan dit leiden tot uitvalsverschijnselen in de “oer”systemen tussen sensorcellen en neurale netwerken.

Dit zagen we bijvoorbeeld terug in de scores op vragen naar wat men ervaart wanneer men in gezelschap is van mensen die door elkaar heen praten*. Bron Onderzoek naar overprikkeling NAH (zie voetnoot 1.)

Een wetenschappelijk onderzoek (zie voetnoot 2) onderzocht of de auditief-visuele integratie-resultaten voor een groep van mensen met hersenletsel dezelfde scores opleverden voor een groep van mensen zonder hersenletsel.

Er werd gekeken naar de beschadigde hersengebieden bij mensen met meervoudige sensorische integratieproblematiek (MSI) na een CVA /beroerte. De resultaten worden voorzichtig benoemd: "geven aanwijzingen / er is een indicatie" dat deze patiënten vaker letsel hadden in de linker hersenhelft,  hersenstam / kleine hersenen of in de linker caudate, linker pallidum, linker putamen, linker thalamus, linker insula, linker gyrus postcentralis (achterste centrale winding) en gyrus precentralis (voorste centrale winding), linker centrale operculaire cortex, linker amygdala en linker orbitale frontale cortex in de voorhoofdskwab (OFC). 

Een ander wetenschappelijk onderzoek mat de veranderingen in de pupil bij mensen met hersenletsel in rumoer. Samen met een onderzoek naar auditieve veranderingen bij mensen met hersenletsel (voetnoot 3) kunnen we puzzelstukjes leggen van een complex handicap in het brein door hersenletsel. (zie voetnoot 4)

Mensen met hersenletsel beschrijven in onze enquêtes dat zij soms veel afzonderlijke details tegelijk waarnemen en deze moeilijk kunnen negeren.

Visueel kan iemand bijvoorbeeld iedere druppel op een autoruit, iedere beweging van de ruitenwisser, ieder individu in een groep of ieder steentje op een kasseienweg bewust waarnemen.

Auditief kan een gesprek goed te volgen zijn zolang er weinig ander geluid is. Zodra daar geroezemoes of ander achtergrondgeluid bij komt, kan het veel moeilijker worden om de stem van de gesprekspartner eruit te halen.

Bron: enquêtes Hersenletsel-uitleg en persoonlijke mededelingen.

• Klachten bij ernstige overprikkeling

  Bij ernstige of langdurige overprikkeling kunnen verschillende soorten klachten en verschijnselen optreden, waaronder:

  • neurologische verschijnselen

  • autonome klachten

  • cognitieve klachten en verschijnselen

  • emotionele klachten

  • ernstige vermoeidheid

  • langdurige uitputting, vooral wanneer belasting en overprikkeling zich herhaaldelijk opstapelen

  Bij zeer ernstige situaties is zorgvuldigheid in de formulering belangrijk. Binnen onze patiëntengroepen kennen we situaties waarin mensen met zeer ernstige, langdurige overprikkeling en uitputting zijn overleden. In enkele gevallen heeft de familie hierover na het overlijden opnieuw contact met ons opgenomen. Daarmee is echter niet vastgesteld dat overprikkeling of uitputting de medische doodsoorzaak was.

  Klachten van het autonome zenuwstelsel kunnen buiten de wil of bewuste controle optreden. Het is daarom niet juist om zulke lichamelijke reacties zonder meer toe te schrijven aan stress of aan het bewust of onbewust in stand houden van klachten.

 [bron onderzoek overprikkeling
Lees  meer over gevolgen en klachten

• filmpje over overprikkeling geluid en licht.
• filmpje over visuele overprikkeling , alles wat je ziet en niet genegeerd / gefilterd kan worden.

Een prikkelarme woonomgeving

Kijk samen met de persoon met hersenletsel welke prikkels in huis belastend zijn. Dat verschilt van persoon tot persoon. Denk aan licht, geluid, kleuren, patronen, geuren, beweging en weerspiegelingen.

Mogelijke aanpassingen zijn:

• rustige kleuren en weinig drukke patronen;
• gordijnen of andere geschikte zonwering;
• zo min mogelijk glanzende of weerspiegelende oppervlakken;
• demping van geluid, bijvoorbeeld met gordijnen, een speelkleed of een stillere vloer;
• hoofdtelefoons voor huisgenoten die muziek luisteren of tv kijken;
• de televisie niet in de belangrijkste rustige leefruimte;
• een rustige plek waar iemand zich kan terugtrekken;
• de favoriete zitplek zo kiezen dat er zo min mogelijk belastende beweging, licht of straatdrukte in het gezichtsveld is.

Iedereen reageert anders op prikkels. Kijk daarom samen welke prikkels in huis voor deze persoon belastend zijn en welke aanpassingen kunnen helpen om van het huis een rustige en prettige plek te maken.

Lees info:
https://www.hersenletsel-uitleg.nl/ermee-omgaan/rust-in-je-zenuwstelsel

Lees meerdere ervarinsgverhalen:
https://www.hersenletsel-uitleg.nl/ermee-omgaan/ervaringsverhalen-hersenletsel/lisa-diffuus-letsel-medische-fout

• “Het is nergens echt rustig. Zelfs thuis is het overleven.”

   

• “Mijn spraak loopt vast, crasht bij overprikkeling. Ik kom er dan niet meer uit.”

   

• “Prikkels verwerken is keihard werken.”

Lees meer citaten over overprikkeling

Download het onderzoeksrapport Overprikkeling bij Niet Aangeboren Hersenletsel (Ook voor PTSS, Whiplash, ME/ CVS) op:

https://www.soffos.eu/?page=articlesHoe beïnvloedt overprikkeling het leven van mensen met Niet Aangeboren Hersenletsel? - 7 Feb 2021

Alle info op:

https://www.hersenletsel-uitleg.nl/ermee-omgaan/omgaan-met-overprikkeling

info op:
https://www.hersenletsel-uitleg.nl/achtergrondinformatie/hersenletsel-herkennen/checklist-nah

Onderzoeksbureau Soffos en Hersenletsel-uitleg hebben samen onderzoek gedaan naar overprikkeling bij hersenletsel.Publicatie is te downloaden op https://www.soffos.eu/?page=articles
En in te zien op https://www.overprikkeling.com/onderzoek-overprikkeling
Inmiddels heeft een tweede onderzoek een diagnosticum voor het hersenletsel gerelateerd Ziektebeeld Zintuiglijke Overprikkeling opgeleverd. Zie
https://www.overprikkeling.com/diagnosticum

Lees meer info over ons. Onze visie, samenstelling van het team en meer:
https://www.hersenletsel-uitleg.nl/over-ons/over-ons-wie-zijn-wij

Lees over onze stichting:
https://www.hersenletsel-uitleg.nl/over-ons/over-ons-wie-zijn-wij/stichting

Wilt u bijdragen?
Dat kan via Geef.nl
https://www.geef.nl/nl/doel/overprikkeling-na-nah-overstimulation-after-abi/over-ons